Lipombo: Tục “bó đầu” của người Mangtebu

Bộ tộc Mangtebu thuộc tỉnh Orientale, nước Cộng hòa dân chủ Congo, ở Trung Phi có một tập tục kỳ lạ gọi là Lipombo (đầu dài ra).

Lipombo là truyền thống bó đầu giúp đầu của người dân được kéo dài ra. Theo quan niệm của người Mangtebu, chiều dài của cái đầu là thước đo nhan sắc, trí tuệ và địa vị xã hội. Từ thời xa xưa, bộ tộc này tin rằng chiếc đầu dài giúp não phát triển lớn hơn, do đó tăng trí thông minh và đó cũng là dấu hiệu của sắc đẹp, giúp nâng cấp địa vị xã hội.

Theo truyền thống, Lipombo được thực hiện với người Mangtebu từ lúc mới chào đời. Trẻ sơ sinh vừa tròn 1 tháng tuổi sẽ được mẹ dùng vải quấn chặt quanh đầu, xương hộp sọ của trẻ lúc này còn mềm nên dễ định hình, thay đổi hình dạng.

Khăn quấn sẽ được tháo khi đầu của đứa trẻ khi lớn lên có hình dạng như ý muốn, phải mất nhiều năm sau cái đầu tròn của trẻ em mới dần thành đầu dài. Tục lệ này được cho là tương đối an toàn, không làm ảnh hưởng đến bộ não, chỉ kéo giãn hộp sọ, thay đổi hình dạng khiến đầu trông dài ra.

Phong tục bó đầu của người Mangbetu bắt nguồn từ văn hóa Maya và Ai Cập cổ đại. Maya được cho là tộc người tiên phong bó đầu, người Maya tin rằng chiếc đầu dài có thể kết nối với thần linh. Người Ai Cập cổ đại không bó đầu nhưng Hoàng hậu Nefertiti (1370-1330 TCN) được cho là sở hữu cái đầu tự nhiên siêu dài và bà là biểu tượng của sắc đẹp lẫn trí tuệ. Từ đây mà quan niệm về chiếc đầu dài trong bộ tộc Mangbetu hình thành và người dân thực hiện tục bó đầu.

Lipombo bắt đầu dần lụi tàn vào những năm 1950 với sự xuất hiện của người châu Âu chiếm đóng tại châu Phi cùng quá trình phương Tây hóa. Hiện nay, người Mangbetu không bắt buộc phải bó đầu, những thành viên trong bộ tộc có thể tự nguyện đồng ý hoặc từ chối thực hiện tập tục này.

Cre: historyphotographed, wiki