Cái Chết Hạnh Phúc: Một ý niệm về hạnh phúc dưới dáng hình nổi loạn
Cái Chết Hạnh Phúc được coi là tiền đề cho cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Người Xa Lạ của Camus. Song, khi gặp gỡ Patrice Mersault, tôi lại thấy đây hẳn là một Mersault rất khác (quả vậy, khi tên nhân vật trong cuốn tiểu thuyết sau là Meursault - một sự khác biệt rất nhỏ). Không phải một người xa lạ với chính xã hội anh đang sống, một người không hiểu tại sao mọi người lại ghét mình và thậm chí - bật khóc trước toà vì nghĩ tất cả mọi người đều ghét mình.
Mà đây - một con người tự do hơn, một Mersault lao vào cuộc đời với đủ mọi kiểu thử nghiệm khác nhau. Một Mersault nhìn tha nhân với ánh nhìn vô nhân. Anh trải qua đủ mọi trạng thái từ lưu đày, chủ nghĩa khoái lạc, cho đến thiếu thốn, thức tỉnh và cái chết. Anh tự đặt mình vào vòng lặp của một cộng đồng mà anh là một trong đó, sau đó lại tự tách mình ra để đuổi theo khát khao cô độc tự mình, để rồi cay đắng nhận ra sự cô độc anh hằng khao khát không khiến anh thoải mái như đã tưởng, và bằng cách đó, anh lại quay về với cộng đồng những người khác. Phải chăng cuộc đời của chúng ta là một chuỗi cố gắng và lầm tưởng, và chúng ta không thể hạnh phúc nếu cô độc?
Xuyên suốt Cái Chết Hạnh Phúc, ý niệm và cố gắng về một cách sống hạnh phúc luôn chập chờn gần như qua từng trang giấy. Đó là Zagreus đã mất đi đôi chân mình, nhưng chưa bao giờ buông lơi suy nghĩ về một cuộc đời hạnh phúc. Đó là một Mersault chỉ bày tỏ sự gắn bó của mình với cuộc đời bằng cái suy nghĩ dai dẳng về hạnh phúc. Đó là những cô gái nhỏ ở Ngôi nhà trên đỉnh Thế Giới, tranh luận và nói chuyện với nhau về lý tưởng và làm sao để hạnh phúc nhiều nhất có thể… Nhưng có một điểm chung giữa họ: Họ chia sẻ nỗi niềm ấy với những người khác, không chỉ với bản thể mình.
“Tôi có thể chấp nhận những điều tệ hơn nữa - mù dở, câm điếc, bất cứ điều gì, miễn là tôi vẫn còn cảm nhận được trong tâm can rằng ngọn lửa đó vẫn cháy trong tôi, rằng tôi đang sống.”
Và quả thực qua từng câu chữ, tôi đã cảm giác được cái khát khao hạnh phúc đầy ứ của Camus cũng như Mersault. Không chỉ về các nhân vật, đó còn là những áng văn mô tả thiên nhiên Alger sôi động và đẹp biết nhường nào, hay những rừng cây, những bãi biển nên thơ, và buổi tối cuối cùng tại Ngôi nhà trên đỉnh Thế Giới - đến giờ vẫn khiến tôi cảm thấy rung động. Về những vì sao to ra, bé lại, tan biến rồi lại tái sinh. Về nỗi cô độc như được cấu thành từ va chạm giữa cảm thức của con người với màn đêm bí ẩn vô tận. Ở nơi đó, họ đã nói với nhau về cuộc đời, về lý tưởng và ý niệm hạnh phúc của mình.
Trong đây, dáng hình Sisyphus cũng thoáng xuất hiện cùng tảng đá của cuộc đời anh: Nó hiện hữu như một sự phi lý trơ trơ không thể thay đổi. Và cũng trong đây, Patrice và các cô gái nhỏ của mình đã leo núi, đối mặt với thiên nhiên, thế giới, như một cố gắng chinh phục điều họ không thể hiểu.
Đọc tiểu thuyết với tâm thế mong chờ một điều gì đó liên quan đến quãng thời gian trước của Người Xa Lạ, nhưng cuối cùng tôi đã đọc một cuốn sách với nhân vật khác hoàn toàn. Mersault ở Cái Chết Hạnh Phúc dường như tự chủ hơn và hãy còn trong giai đoạn nổi loạn (có vẻ trong vô thức), còn Người Xa Lạ đã được Camus nhét thẳng vào xã hội, loay hoay ở đó mà gần như không thể thoát ra khỏi những thiết chế, hay ý thức hệ từ tha nhân... Người Xa Lạ nổi loạn trong cuộc đời đã được xác định là hoàn toàn phi lý, còn Cái Chết Hạnh Phúc hãy còn là những thử nghiệm tự do dù chính Mersault cũng không thể liệu rõ cuộc đời có đáp lại anh như anh mong muốn (và tất nhiên là không, khi cảm giác cô độc thực sự ập đến). Cái phi lý rõ nét hơn ở khoảnh khắc ấy. Khi cuộc đời làm tinh khẩn cầu của anh và anh chẳng thể làm gì khác là tiếp tục nỗ lực với niềm tin nhỏ nhoi và khát khao hạnh phúc của mình.
Nhưng chung quy, sự nổi loạn hay từ trạng thái bi quan đến lạc quan, cũng đều dẫn ta tới ý niệm về hạnh phúc mà Camus đã luôn đau đáu.
Và tôi thực sự thấy thú vị về cách tiếp cận cái chết của Camus. Trong cả Cái Chết Hạnh Phúc và Người Xa Lạ, nhân vật chính đều giết người, nhưng tình huống khác hẳn nhau và số phận của họ cũng thế. Cái Chết Hạnh Phúc được chia làm 2 phần: Cái chết tự nhiên và Cái chết có ý thức, với 2 câu chuyện về con người trước ngưỡng cửa gặp gỡ tử thần, nhưng với trạng thái hoàn toàn khác nhau. Một Zagreus yêu cuộc sống tột bậc nhưng lựa chọn tự sát, vì đôi chân tàn tật đã ngăn cản anh khỏi thế giới anh luôn yêu, và một Mersault thấy sợ hãi trong cơn ốm bệnh - bởi không muốn từ biệt cuộc sống trong trạng thái vô ý thức. Hai phần này, dù chưa hẳn đã biểu hiện rõ và khát quát tư tưởng của Camus về sự phi lý, nhưng cũng cho ta biết thêm về ngưỡng cô độc mà con người có thể chịu đựng, về khát khao hạnh phúc của con người, và về cuộc đời phi lý nhưng chính hạnh phúc cũng sẽ được tìm thấy trong những thứ phi lý ấy.
Một cuốn sách thú vị, có thể thời gian nghiền ngẫm sẽ dài hơn khi đọc Người Xa Lạ, và cách sống của Mersault khiến tôi thấy gai mắt đôi khi, nhưng nỗi cô độc và thiên nhiên Alger trong cuốn sách thật sự long lanh và đẹp đẽ, và cả lý tưởng hạnh phúc của con người cũng vậy.
Đánh giá cá nhân: 3.5/5.
Mà cuốn này dàn trang hơi tệ, chất lượng in trung bình, đóng sách không cẩn thận nên dù tôi mới đọc được 1 lần mà các tập giấy đã xô hết cả ra ngoài.
