Beef (Netflix): Bạn đã hiểu hết các tầng ý nghĩa đằng sau tiêu đề và tranh vẽ mở đầu mỗi tập?
Beef vừa ra mắt trên Netflix tiếp tục là minh chứng đầy thuyết phục về khả năng “gây nghiện” của nhà A24. Xuất phát từ một sự cố giao thông ngỡ như nhỏ nhặt giữa hai người xa lạ, Beef bùng nổ thành một chuỗi bước ngoặt khó đoán vừa dí dỏm, trào phúng mà cũng không kém phần sâu sắc đáng suy ngẫm từ nỗi lo khủng khoảng hiện sinh, vết sẹo chưa lành hậu tuổi thơ đến tâm thức lắm bộn bề của những người nhập cư gốc Á.
Trong đó, chỉ riêng mỗi tiêu đề và tác phẩm nghệ thuật đầy dụng ý mở đầu mỗi tập đã cho thấy sự dụng công của nhà sáng tạo Lee Sung Jin trong việc tô điểm thêm dấu ấn độc đáo của Beef. Thú vị hơn cả khi những tranh vẽ này đều là sản phẩm của một diễn viên trong phim, như Lee chia sẻ, “David Choe, người đóng vai Isaac, đề nghị tôi sử dụng tranh của anh. Anh ấy đã ngừng trưng bày tác phẩm của mình trước công chúng hơn một thập kỷ trước, vì vậy anh ấy có hàng trăm bức tranh chưa ai từng thấy, và thật ân cần khi cho phép tôi chọn những cái mà tôi cảm thấy phù hợp nhất với các tập phim. Tác phẩm của Choe là một sự kết hợp xuất sắc cho câu chuyện, điên cuồng và tràn ngập cảm xúc lộn xộn — cho dù cảm xúc đó là ham muốn, khao khát hay điều gì đó xấu xa hơn…”
Tập 1: Chim không hót, chúng rít lên trong đau đớn
Bức tranh cho thấy vô số thịt bị giết mổ và ở hậu cảnh, có thể lờ mờ nhìn thấy những người thuộc các tầng lớp khác nhau đang làm việc và sinh hoạt, về cơ bản gợi mở tiền đề cho toàn bộ cốt truyện: “Beef” và sự phân chia giai cấp.
“Cây cối khốn khổ, chim chóc khốn khổ. Tôi không nghĩ chúng hót. Chúng chỉ rít lên trong đau đớn…” — Werner Herzog
Tiêu đề này được lấy cảm hứng từ phim tài liệu Burden of Dreams của đạo diễn người Đức Werner Herzog. Giống như những con chim mà Herzog đề cập trong câu trích dẫn, từ đó phóng chiếu đến cuộc hành trình của Danny và Amy trong tập mở đầu, ban đầu có vẻ như hai người bình thường trước khi nỗi đau và tổn thương sâu thẳm của họ được bộc lộ.
Tập 2: Niềm vui sướng khi được sống
Từ đằng sau lưng, ta thấy một phụ nữ trần truồng dường như đang bị biệt giam, nhìn xuống sàn với dáng vẻ đầy cam chịu, phần nào giống Amy khoác lên mình gương mặt ôn hoà nho nhã tại buổi triển lãm của George, bất chấp sự căng thẳng và mớ hỗn độn bên trong mà cô tự mình đối mặt.
“Tôi không nghĩ rằng ý nghĩa của cuộc sống là những gì chúng ta đang tìm kiếm. Tôi nghĩ đó là trải nghiệm được sống… để những trải nghiệm sống của chúng ta trên bình diện vật chất thuần túy sẽ có sự cộng hưởng với bản thể và thực tại sâu thẳm nhất của chính ta, giúp chúng ta thực sự cảm thấy được niềm vui sống.” — Joseph Campbell
Thế nào là “cảm thấy vui sướng khi được sống”? Trong cuộc phỏng vấn nổi tiếng trên truyền hình năm 1988 với Bill Moyers, nhà văn Mỹ Joseph Campbell đã trình bày câu trả lời như trên khi được hỏi về ý nghĩa của cuộc sống. Nó phù hợp với tập 2 vì Amy và Danny ngày càng bị ám ảnh bởi nhu cầu trả thù nguyên thủy. Mối thù đánh vào những phần cơ bản nhất trong tâm hồn họ và khiến cả hai dần hành động mất kiểm soát theo những thôi thúc và cảm xúc tiềm ẩn của riêng mình — hoặc, theo một cách nào đó cũng là cảm nhận niềm phấn khích tột cùng của cuộc sống.
Tập 3: Một khao khát chiếm hữu tôi
Tập ba là tất cả về sự phản bội. Danny lên kế hoạch lừa nhà thờ hàng trăm nghìn đô la. Tương tự, Amy hàn gắn mối quan hệ với chồng trong liệu pháp cặp đôi nhưng vẫn qua lại với Paul. Cả hai đều đang đâm sau lưng người khác.
“Một khao khát chiếm hữu tôi…” trích từ bài thơ “Elm” của Sylvia Plath, miêu tả một người phụ nữ như một cây du với trải nghiệm về tình yêu đã mất. Điều này cộng hưởng với tập 3 khi Amy và Danny tin rằng cảm giác mất mát và trống rỗng của họ sẽ biến mất nếu có thể hoàn thành những khát khao trong cuộc sống, hy vọng rằng khi đã đạt được mọi điều hằng ao ước, họ sẽ dễ dàng thoát khỏi thứ đen tối bên trong mình. Nhưng có thật là như vậy?
Tập 4: Chỉ là không phải cùng một lúc
Trong tập 4, Amy ngày càng dấn sâu vào chuyện tình cảm với Paul, nhuộm tóc trắng và cố gắng phớt lờ những vấn đề nội tại nan giải. Người phụ nữ trong tranh xuất hiện với mái tóc xơ xác, khuôn mặt xám xịt và đôi mắt trống rỗng, cơ hồ tượng trưng cho mớ cảm xúc hỗn độn mà Amy đang nỗ lực bỏ lại phía sau.
“Bạn có thể có tất cả, chỉ là không phải tất cả cùng một lúc.” — Betty Friedan
Khi được hỏi trong một hội nghị rằng liệu phụ nữ có thể có tất cả hay không, tác giả kiêm nhà hoạt động nữ quyền Betty Friedan đã đưa ra câu trả lời trung thực này, và hoàn toàn tương đồng với buổi hỏi đáp của Amy ở Vegas. Nhìn bề ngoài Amy rõ ràng trông như một người có tất cả - sự nghiệp thành công, gia đình hạnh phúc cùng căn nhà thời thượng. Vì thế cô đảm bảo với khán giả của mình tại sự kiện rằng bất cứ ai cũng có thể tiếp bước cô. Nhưng, như những gì chúng ta đã biết, Amy chỉ đang ngày càng lạc lối dù trong hôn nhân, vai trò làm cha mẹ, công việc hay sự viên mãn cá nhân.
Tập 5: Những sinh vật ẩn giấu bí mật bên trong
Với tập 5, mỗi nhân vật đều có một bí mật đang gặm nhấm họ từ bên trong. Amy đang ngoại tình với Paul. George ngoại tình với Mia. Fumi khánh kiệt và Naomi đâm sau lưng Amy. Bức tranh khắc hoạ có vẻ là một gia đình với các bộ não căng phồng khi họ ra sức chôn chặt tất cả những suy nghĩ ám muội của riêng mình.
“Chúng ta là những sinh vật ẩn giấu bí mật bên trong, và nội tâm là điều tuyệt vời nhất về ta, thậm chí còn tuyệt vời hơn cả lý trí. Nhưng chúng ta không thể chỉ bước vào trong và nhìn xung quanh. Hầu hết những gì mọi người nghĩ rằng họ biết về tâm trí của mình đều là giả. Tất cả chúng ta đều là những kẻ giả tạo đáng kinh ngạc, rất giỏi trong việc thổi phồng tầm quan trọng của những gì chúng ta cho là có giá trị.” — Iris Murdoch
Tiêu đề tập 5 mượn từ tiểu thuyết The Sea, The Sea của Iris Murdoch, bao hàm các giá trị nông cạn mà mỗi nhân vật của Beef theo đuổi, cố gắng che giấu những động cơ thầm kín, tuyệt vọng tâng bốc cái tôi của chính họ đến mức để nỗi ám ảnh dần ăn mòn bản thân.
Tập 6: Chúng ta vẽ một vòng tròn ma thuật
Cây cối và hoa cỏ khoe sắc trong tranh như gợi ý sự tốt lành đi kèm những khởi đầu mới sắp đến. Tuy nhiên, nền đen vẫn còn tồn tại báo hiệu bóng tối vẫn chưa chấm dứt và hẳn có thể nuốt chửng bất cứ lúc nào.
“Chúng ta vẽ một vòng tròn ma thuật và đóng cửa mọi thứ không phù hợp với trò chơi bí mật của ta. Mỗi khi vòng tròn bị phá vỡ, các trò chơi trở nên xám xịt và lố bịch. Sau đó, chúng ta lại vẽ một vòng tròn và xây dựng một hàng phòng thủ mới.” — Ingmar Bergmann
Đoạn trích này từ bộ phim Through A Glass Darkly của Ingmar Bergman mô tả việc xây dựng bức tường tự vệ xung quanh những gì bạn muốn tin khi mọi thứ bắt đầu đi chệch hướng. Hệt như Amy bị mắc kẹt trong hố sâu dối trá do chính cô tạo ra, không ngừng thuyết phục bản thân rằng hàng loạt sự việc không may - từ sự cố nổi giận trên đường đến việc mẹ chồng ngã cầu thang trong vụ cướp - đều hoàn toàn không phải lỗi của cô.
Tập 7: Tôi là một chiếc lồng
Bức tranh dường như ngụ ý rất nhiều cơ thể nằm đè lên nhau, dù có vùng vẫy cỡ nào thì cũng mãi bị mắc kẹt trong ngục tù do chính họ tạo ra.
"Tôi là chiếc lồng tìm nhốt một cánh chim." — Franz Kafka
Câu văn của Franz Kafka trong Die Zürauer Aphorismen mô tả con người như những chiếc bình rỗng luôn khao khát được lấp đầy. Với nỗ lực bắt đầu lại tất cả, Amy và Danny đều hướng đến những thay đổi tích cực trong cuộc sống. Thế nhưng, dù mọi thứ dường như đang trôi qua êm đẹp, cảm giác trống rỗng và bất an vẫn luôn ở đó, với những bí mật còn sót lại từ quá khứ sẽ chẳng khác gì cái tát phũ phàng của hiện thực buộc họ một lần nữa đối mặt.
Tập 8: “Rắc rối đến từ lựa chọn ban đầu”
Bức tranh trong tập 8 có hai phiên bản, đầu tiên là ba đứa trẻ được bao phủ bởi những dải ruy băng sặc sỡ nhưng ngay lập tức một màu đen ảm đạm bao trùm lên tất cả. Trong phiên bản tươi sáng, bọn trẻ với đôi mắt sắc bén dường như đại diện cho Amy, Danny và Paul của thời thơ ấu đã chứng kiến những điều vĩnh viễn làm đảo lộn cuộc đời chúng, khiến mọi màu sắc tươi vui nhất kể từ đó cũng như bị hút cạn: khi Amy phát hiện ra bố ngoại tình, hay Danny bị kỳ thị và bắt nạt ở trường…
“Lựa chọn về mặt đạo đức là tự do, và do đó không thể đoán trước được. Đứa trẻ không chứa người đàn ông mà nó sẽ trở thành. Tuy nhiên, luôn luôn dựa trên cơ sở những gì nó đã là mà một người đàn ông quyết định anh ta muốn trở thành người như thế nào. Anh ta rút ra những động lực cho thái độ đạo đức của mình từ bên trong tính cách mà anh ta đã tự ban cho mình và từ bên trong vũ trụ tương quan với nó. Bây giờ, đứa trẻ thiết lập cá tính lẫn vũ trụ từng chút một mà không thấy trước sự phát triển của nó. Anh ta không biết gì về khía cạnh đáng lo ngại của sự tự do đang được sử dụng một cách cẩu thả này. Anh lặng lẽ buông mình cho những ý thích bất chợt, tiếng cười, nước mắt và sự giận dữ mà đối với anh dường như không có ngày mai và cũng chẳng hề nguy hiểm, nhưng vẫn để lại những dấu ấn không thể xóa nhòa. Bi kịch từ sự lựa chọn ban đầu là nó diễn ra từng khoảnh khắc trong suốt cuộc đời, rằng nó xảy ra mà không có lý do, trước bất kỳ lý do nào, rằng tự do ở đó như thể nó chỉ hiện diện dưới dạng ngẫu nhiên. Theo một cách nào đó, sự ngẫu nhiên này gợi lại tính tùy tiện của ân điển do Đức Chúa Trời phân phát trong học thuyết Calvin. Ở đây cũng vậy, có một loại tiền định phát sinh không phải từ một chế độ chuyên chế bên ngoài mà từ hoạt động của chính chủ thể. Chỉ có điều, chúng ta nghĩ rằng con người luôn có khả năng dựa vào chính mình. Không có lựa chọn nào là đáng tiếc đến mức không thể cứu được.” - Simone de Beauvoir
Trong cuốn sách The Ethics of Ambiguity, tác giả Simone de Beauvoir thảo luận về ý tưởng bị mắc kẹt trong hiệu ứng domino, nơi những lựa chọn chúng ta đưa ra ngày nay được định hình bởi quá khứ và môi trường chúng ta lớn lên, khi những vết thương từ thời niên thiếu không được chữa lành, khi mỗi cá nhân cứ mãi loay hoay giữa tàn dư của thế hệ trước và rối ren của chính họ trong hiện tại.
Tập 9: “Thứ giả dối vĩ đại”
Tập 9 trở nên cực kỳ căng thẳng và kịch tính khi Isaac ra tù và bắt cóc con gái của Amy. Khu rừng tăm tối của bức tranh như che giấu nhiều điều bí ẩn đầy rẫy nguy hiểm vượt xa những gì có thể hình dung.
“Sự gắn bó là thứ bịa đặt tuyệt vời của ảo tưởng; thực tế chỉ có thể đạt được khi người ta đánh mất nhau. — Simone Weil
Trong tác phẩm Gravity and Grace, Simone Weil gợi ý rằng để hoàn toàn chấp nhận thực tại, trước tiên bạn phải đánh mất một thứ gì đó. Tập 9 chứng kiến hai nhân vật chính mất đi người thân thiết nhất với họ: Amy mất Junie và Danny mất Paul, điều này cho thấy cả hai đang tiến gần hơn đến việc đón nhận hiện thực hơn là sống trong ảo tưởng của chính mình với đầy dối trá và lừa lọc.
Tập 10: “Dáng hình của ánh sáng”
Trong tập cuối, Amy và Danny nôn mửa trong rừng sau khi cả hai nghĩ rằng họ đã tự đầu độc mình đến chết do ăn nhầm quả mọng. Khi cả hai đều đinh ninh đời mình đã kết thúc, họ bắt đầu nhìn nhận con người thật của nhau thay vì bị che mờ bởi cơn thịnh nộ như trước và theo nghĩa đen như trong bức tranh, dòng chảy màu sắc cầu vồng cứ thế tuôn trào rực rỡ.
“Con người không trở nên giác ngộ bằng cách tưởng tượng ra dáng hình của ánh sáng, mà bằng việc nhận thức được bóng tối.” - Carl Gustav Jung
Trong Nghiên cứu giả kim Vol 13, nhà tâm thần học C.G. Jung viết rằng nếu muốn tiến về phía trước, điều kiện tiên quyết là chúng ta phải thấu suốt được bóng tối của chính mình. Amy và Danny cuối cùng cũng đi đến tận cùng của đêm đen sâu thẳm bên trong họ. Sau khi lao xe xuống một vách đá, hai kẻ thù bất đắc dĩ bị mắc kẹt cùng nhau. Xuyên suốt câu chuyện, cả hai đều thể hiện những phần kinh khủng nhất của bản thân với nhau. Tuy nhiên ngay giữa ranh giới sinh tử, họ rốt cũng bắt đầu giải quyết hành vi và những đặc điểm độc hại của chính mình thay vì trốn tránh và đổ lỗi, thừa nhận phần xấu xí, yếu đuối đầy thương tổn của bản thân để rồi nhẹ nhõm phát hiện đối phương thực ra giống mình đến lạ.
