YOKOHAMA STATION SF: Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo
Trong thời đại khoa học kĩ thuật phát triển như vũ bão hiện nay, có một câu hỏi rất hay xuất hiện trong các cuộc thảo luận: nếu một ngày kia, trí tuệ nhân tạo lật đổ chúng ta và nắm quyền thống trị thì sao? Sẽ thế nào nếu trong tương lai, con người bắt buộc phải phụ thuộc vào AI mới có thể sống sót? Sẽ thế nào nếu có một ngày, các nhà nước, đế chế thống nhất đều sụp đổ và điều còn lại chỉ là những tổ chức đơn lẻ cố gắng chống chọi với sự bành trướng của trí tuệ nhân tạo?
Trong Yokohama Station SF của tác giả Isukari Yuba, những câu hỏi này trở thành: Sẽ thế nào nếu một ngày kia, cuộc sống của loài người phụ thuộc vào một tòa kiến trúc có khả năng tự sinh sôi?
Ga Yokohama là một công trình kiến trúc có thật tại Nhật Bản. Kể từ khi “chào đời” vào năm 1915 đến nay là hơn một thế kỷ, nó được cải tạo và xây thêm liên tục, đến nỗi rất nhiều người nói đây là một nhà ga “không bao giờ hoàn thành”. Xuất phát từ sự thật này cùng với ý tưởng từ lý thuyết “cấu trúc phát tán” của Ilya Prigogine (1917-2023), Isukari Yuba đã biến Ga Yokohama thành một con quái vật khổng lồ được điều khiển bởi mạng trí tuệ nhân tạo.
Nằm trên một trong bốn đảo lớn nhất Nhật Bản, Ga Yokohama sau Thế chiến mùa đông không còn là một khối vật chất vô tri, chỉ đóng vai trò làm công cụ phục vụ cho loài người. Nó trở thành sinh thể biết tự tiến hóa, dần dần nhấm nuốt lãnh thổ Nhật Bản từ đất đai đến các công trình kiến trúc khác. Sau trăm năm tiến hoá, Ga trở thành một kiến trúc khổng lồ, phân chia Nhật Bản thành hai phần: Bên trong và Bên ngoài.
Hiểu một cách đơn giản, Bên trong là nơi con người sống dưới sự kiểm soát của Ga, nhưng có cuộc sống đầy đủ hơn Bên ngoài, bởi Ga có thể tái tạo được các vật chất mà nó hấp thụ, kể cả lương thực lẫn vật tư. Bên ngoài là nơi Ga chưa đồng hóa được, do đó con người chỉ có thể tự tìm cách sinh tồn, nhặt nhạnh rác thải và đồ sinh hoạt do người Bên trong thải ra.
Người Bên trong bị Ga kiểm soát bằng chip Suika trong não, và tất nhiên không phải ai cũng có đủ tiền để cấy Suika. Những người không có Suika, hoặc vi phạm điều lệ của Ga, sẽ bị các máy soát vé cưỡng chế trục xuất ra Bên ngoài. Nghĩa là nếu không có Suika, bạn sẽ không bao giờ biết được Bên trong trông ra sao. Vậy nhưng Hiroto - một cậu bé Bên ngoài lại được một giáo sư kì lạ trao cho chiếc vé có thể giúp cậu hoạt động tự do ở Ga trong vòng 5 ngày. Nhiệm vụ của cậu là tìm được Cửa 42 - nơi có “đáp án cho mọi thứ” (nguyên văn lời giáo sư kì lạ).
Và rồi theo từng bước chân non nớt nhưng can đảm của Hiroto, người đọc sẽ được tiếp xúc sâu hơn với Suikanet - mạng internet do Ga Yokohama tạo ra, với Suika - con chip nó dùng để quản lý loài người, với gen cấu trúc - thứ tái tạo Ga, đồng thời giúp nó đồng hoá lãnh thổ Nhật Bản… Và được chứng kiến quá trình Hiroto mở ra một hi vọng mới cho tương lai, nơi con người không còn bị mạng trí tuệ nhân tạo kiểm soát.
Mình không hay đọc sách hậu tận thế, khoa học viễn tưởng lại càng không, vì vậy Yokohama Station SF là một trải nghiệm khá mới lạ với mình. Ý tưởng của tác giả rất độc đáo, cách phát triển cũng thú vị, khiến một người không am hiểu về công nghệ như mình cũng muốn đọc thật chậm để hiểu, để biết vì sao Ga Yokohama có thể “sống” theo cách như vậy. Ai là người đã tạo ra nó? Liệu có cách nào chấm dứt sự “độc quyền” của trí tuệ nhân tạo khi nó đã phát triển đến mức này rồi hay không?
Trong bối cảnh không có nhà nước, chỉ có các tổ chức và khu tự trị, hội nhóm tự phát thì tất nhiên an ninh Bên ngoài không được đảm bảo (Bên trong thì đỡ hơn, vì Ga cấm bạo lực, ai có hành vi bạo lực sẽ lập tức bị trục xuất). Chuyện đánh giết nhau để cướp vật tư, điện nước… không phải hiếm. Chuyện người ta chỉ muốn sống mà không quan tâm đến người khác cũng không hiếm. Chuyện các giá trị đạo đức dần bị mài mòn sau trăm năm cũng khó tránh khỏi.
Thế nhưng trong hoàn cảnh đó, ta mới thấy sự bền bỉ của những người vẫn ngày đêm chống chọi với sự bành trướng của Ga Yokohama (dù có thể họ mang mục đích khác), nhất quyết không cho nó xâm chiếm thêm đất đai của thành phố mình sống. Họ không ngừng nghiên cứu và phát triển các thiết bị chống lại gen cấu trúc của Ga. Họ không thỏa hiệp dù không biết ngày dài mai sau, có bao giờ con người tìm được cách đánh bại Ga Yokohama hay không.
Dù khởi đầu của Yokohama Station SF là chuyến đi của Hiroto, song đến giữa cuốn, ta sẽ bắt gặp một người khác là Kubo Toshiru và được theo dõi hành trình của anh. So ra thì mình ấn tượng nhất với anh chàng Toshiru này nhất, dù Toshiru không phải người trực tiếp tham gia kế hoạch với Hiroto. Anh ta là người có mục đích rõ ràng, dám làm điều mình muốn và dám sống “mặc kệ”. Anh ta không ưa con người, cũng không cảm thấy mình nên giúp đỡ người khác nếu họ đối xử tệ với mình. Khác với Hiroto non nớt không hiểu về súng ống hay công nghệ, Toshiru lại là một người giỏi về Kĩ thuật. Anh ta cũng rất can đảm và nhanh nhẹn, ấy là lý do vào thời khắc mấu chốt, Toshiru đã kịp thời cứu Hiroto một màn thua trông thấy.
Điểm trừ của Yokohama Station SF có lẽ nằm ở cái kết. Mình cảm thấy tác giả viết kết vội vàng quá, nên nhiều thứ chưa được “chín”, chưa thỏa mãn được người đọc. Tuy vậy, đây vẫn là một cuốn khoa học viễn tưởng khá hay ho cho những ai đang băn khoăn: nếu một ngày kia, AI (trí tuệ nhân tạo) lật đổ chúng ta và nắm quyền thống trị thì sao?
Đánh giá: 3,5/5
