[Trước thềm Oscar 2023] Phía Tây Không Có Gì Lạ - Bức tranh phản chiến chân thật và dữ dội của thế kỉ 20

Nhận về 9 đề cử của Viện Hàn Lâm trong đó đáng chú ý như Phim hay nhất, Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất và Phim quốc tế hay nhất.

Người lính Đức Paul Baumer ngồi trong một miệng hố lấm lem bùn đất, hai tay ôm đầu đầy bất lực giữa trận chiến diễn ra xung quanh. Anh đã đâm dã man một người lính Pháp đang nằm gần đó thở hổn hển với những dòng máu nóng liên tục trào ra. Baumer đã chiến đấu miệt mài suốt 18 tháng, nhưng bất giác lại cảm thấy thương hại kẻ thù và muốn giúp đỡ gã đàn ông sắp chết kia. Khi tìm thấy bức ảnh vợ và con gái của hắn trong chiếc áo khoác đẫm máu, anh vô thức bật khóc một cách tức tưởi. Bất chấp khoảnh khắc gây nên không ít sang chấn ấy, Baumer - với đôi mắt vô hồn và tê liệt sau quá nhiều mất mát – tiếp tục tấn công quân địch bằng tất cả sức lực còn lại, như một cỗ máy vô cảm và chết chóc.

Cách đó không xa, Tướng Friedrichs, một chỉ huy quân sự ngồi cạnh chiếc bàn trải rộng trong phòng ăn trang trọng, tinh tươm, đồng thời càu nhàu rằng hiệp định đình chiến sắp xảy ra là một hành động hèn nhát. “Một người lính là gì nếu không có chiến tranh?”. Vậy là lòng kiêu hãnh bị tổn thương và khát khao xoa dịu cái tôi đê hèn ấy một lần nữa đẩy binh sĩ vào địa ngục, ngay cả khi thời khắc đình chiến đã sắp cận kề...

Tất cả hiện diện trong bản chuyển thể mới nhất của Im Westen Nichts Neues (All Quiet On The Western Front) – tiểu thuyết phản chiến nổi tiếng của Erich Maria Remarque. Khi Baumer và nhóm bạn của anh trải qua những mưa bom bão đạn của Thế chiến thứ nhất, từ tân binh thơ ngây và đầy nhiệt huyết thành những người lính choáng váng bị huỷ hoạt triệt để bởi sự tàn khốc của chiến tranh. Từng người một, họ mất đi ý chí sống khi nỗi đau mất mát cơ hồ còn nặng nề hơn cả vết thương thể xác.

Nguyên tác được viết bởi Erich Maria Remarque vốn đã gây tiếng vang như một trong những câu chuyện chân thực và đáng lo ngại nhất về điều mà người lính Đức trẻ tuổi đã nếm trải trong Thế chiến I. Làm lại kiệt tác của Remarque ngày nay chắc chắn là một nhiệm vụ phi thường, nhưng nếu phim phản chiến đóng vai trò như nỗ lực nghệ thuật nhắc nhở chúng ta về sự khủng khiếp của chiến tranh, thì phiên bản mới nhất của Phía Tây Không Có Gì Lạ phần nào đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Đạo diễn Berger sử dụng các chuỗi dài và hình ảnh mạnh mẽ, cũng như điều chỉnh cốt truyện gốc nhằm mang đến sự hấp dẫn cho câu chuyện. Kỹ thuật quay phim ngay lập tức phát huy hiệu quả khi chúng ta được đưa vào cuộc hành trình của Baumer cùng những người bạn của anh. Baumer đã giả mạo chữ ký của cha mẹ mình để nhập ngũ vào năm 1917, hệt như bao thanh niên khác hào hứng với triển vọng chiến đấu cho Tổ quốc. Họ hành quân ra khỏi thị trấn một cách vui vẻ, nhưng ước mơ nhanh chóng bị vỡ vụn trước thực tế tàn khốc. Đối với Baumer, Albert Kropp, Franz Muller và Ludwig Behm, toàn bộ thế giới lẫn những mộng tưởng về chiến tranh của họ chính thức bị đảo lộn.

Sự thể viện của dàn diễn viên nhìn chung đều vừa vặn, đặc biệt là màn trình diễn của Baumer do Felix Kammerer thủ vai và Stanislaus “Kat” Katczinsky của Albrecht Schuch. Trong khi đó, Daniel Bruhl đóng vai Matthias Erzberger, một quan chức người Đức đã mất con trai trong chiến tranh và đang cố gắng đạt được thoả thuận hoà bình tạm thời với người Pháp bởi rõ ràng với mỗi giây phút trì hoãn hiệp định đình chiến, sẽ có thêm nhiều sinh mệnh non trẻ phải hy sinh oan uổng. Nhưng chính trị đôi khi chẳng khác gì một trò chơi bẩn thỉu, và những người như Tướng Friedrichs thì xem trọng danh tiếng của bản thân hơn hàng ngàn thanh niên kiệt sức và tuyệt vọng, đang căng mình nơi đầu sóng ngọn gió.

Có những khoảnh khắc ớn lạnh và kinh hoàng trong phim khiến bạn muốn rời mắt đi. Và có những khoảnh khắc ngán ngẩm về ngoại giao hẳn sẽ khiến bạn phát điên. Tất cả đều đáng lo ngại ở mức độ như nhau, nhưng hầu như đều không làm lay chuyển sự vô nhân đạo của các sự kiện diễn ra trong suốt cuộc chiến.

Phía Tây Không Có Gì Lạ nổi bật không chỉ vì ghi lại sự ghê tởm của chiến tranh mà còn ở thông điệp rằng một lớp người trẻ được phái đi chiến đấu giống như những con cừu bị giết thịt — chỉ đơn thuần là những con tốt trong mưu đồ của giới cầm quyền khát máu. Đây không phải là tác phẩm nghệ thuật đầu tiên và có lẽ cũng sẽ không là tác phẩm nghệ thuật cuối cùng miêu tả một cách bạo liệt về mặt tối của chiến tranh.

*Lược dịch từ The Hindu