Quyền Lực: Nguồn gốc tham vọng quyền lực dưới góc nhìn của triết gia Bertrand Russell
Bertrand Arthur William Russell (1872 – 1970) hay Bá tước Russell III là một triết gia, nhà toán học, và là người có sức ảnh hưởng lớn trong giới chính trị Anh thế kỉ XX. Ông là tác giả của nhiều tác phẩm được đánh giá cao và cũng là một học giả uyên bác trong nhiều lĩnh vực từ hàn lâm đến đời sống bình thường. Bertrand Russell luôn là cái tên tạo được sức ảnh hưởng trong chính giới đương thời, ông hướng tới chủ nghĩa tự do và chống chiến tranh dù ông sinh ra là quý tộc ở một Đế quốc đang nắm quyền bậc nhất.
Quyền Lực là tác phẩm nghiên cứu của Russell về chính khái niệm “quyền lực” - sợi dây vô hình đã kéo con người đến với chiến tranh và xung đột. Ông phân tích để cho người đọc thấy rằng sự thôi thúc của quyền lực chưa và sẽ không bao giờ suy giảm, nó đẩy con người vào tất thảy các cuộc mưu toan và tranh đấu. Trong phần đầu tiên, Russell cũng có nói rõ về mục đích của cuốn sách này: nó cung cấp một góc nhìn mới thay cho góc nhìn của các nhà kinh tế và cũng để cho những người vẫn còn bị ám ảnh bởi quá khứ, không chỉ của châu Âu mà của toàn thế giới. Vì theo ông thì “chỉ khi nào nhận ra rằng, khát vọng quyền lực là căn nguyên của mọi hoạt động xã hội quan trọng, ta mới giải thích được lịch sử từ xưa đến nay một cách đúng đắn.”.
“Các vương quốc trần gian bị giới hạn những vương quốc khác; quyền lực trần gian bị chấm dứt bởi sự chết; danh vọng trần thế phai tàn với thời gian cho dù ta có xây kim tự tháp hay được lời thơ bất diệt xưng tụng. Những ai chỉ có một ít quyền lực và danh vọng thường hay nghĩ là được thêm chút nữa họ sẽ thỏa mãn, nhưng họ đã lầm: những ước muốn này vô hạn và chỉ trong vô cùng của Thượng Đế họ mới được nơi an nghỉ.”
Đúng với tư cách là một học giả thông thái, Russell không hề giới hạn Quyền Lực trong bất kì một lĩnh vực nghiên cứu nào. Ông phân tích về sự thôi thúc của quyền lực và sự tiến hóa của nó trong lịch sử nhân loại dưới góc nhìn xã hội học, tâm lý học, chính trị học, văn hóa học, kinh tế học, tôn giáo học, luân lý học và triết học. Cách dễ nhất để nhìn thấy sự đa dạng của nghiên cứu này chính là đọc phần mục lục, vì nó được thể hiện rất rõ trên những tựa chương như: Sự Thôi Thúc Của Quyền Lực, Các Hình Thức Của Quyền Lực, Quyền Lực Tu Sĩ, Vương Quyền, Bạo Lực, Quyền Lực Cách Mạng, Quyền Lực Kinh Tế,...
Dù vậy Russell hầu như không đưa ra một khái niệm chính xác nào về “quyền lực”. Bù vào đó, ông đi phân tích sâu hơn về tác động trực tiếp giữa con người và quyền lực, cũng như ảnh hưởng của nó lên chính dòng lịch sử. Russell chia những người chịu sự thôi thúc của quyền lực thành ba loại: kẻ chỉ huy, kẻ tuân hành và những kẻ bên lề. Quyền lực chính là động lực cho tất cả, nó thúc đẩy những kẻ ấy đi lên cũng chính là thúc đẩy toàn nhân loại đi lên (bằng kinh tế, bằng chiến tranh, bằng tôn giáo,...). Có những giai đoạn “ham muốn cá nhân” sẽ kìm chân còn người theo đuổi “quyền lực”, nhưng chỉ cần có kẻ dẫn đầu hướng “ham muốn” ấy về “quyền lực” thì những trận chiến sẽ lại bắt đầu.
Một điều thú vị khác của Quyền Lực là Russell không hướng tác phẩm của ông đi theo một mạch nhất quán như nghiên cứu của các học giả khác. Bên cạnh phần lớn lý giải “quyền lực” theo hướng thường thấy là lịch sử, chính trị và triết học thì Russell cũng đưa vào các lý giải trên phương diện khác như tôn giáo, sinh học và tâm lý học. Các chương về cuối như Sự Khống Chế Tư Tưởng hay Tổ Chức Dưới Nhãn Quan Sinh Vật Học hẳn sẽ làm các bạn bất ngờ với một góc nhìn đa dạng chỉ có thể thấy ở Bertrand Russell.
Sau phần giới thiệu sơ nội dung ở trên thì chắc có nhiều bạn sẽ nghĩ quyển này khá khó đọc, nhất là những bạn không quá hứng thú với chính trị, lịch sử hay quan hệ quốc tế. Thì cũng đúng là vậy thật, nhưng xét theo một góc nào đó thì không hẳn là quá khó đâu. Mặc dù hệ thống kiến thức trong sách khá nhiều, nhưng được phân chia và sắp xếp rõ ràng theo từng chương. Các quan điểm được tác giả đưa ra đều đi kèm với ví dụ cụ thể và ông cũng không sử dụng nhiều thuật ngữ chuyên ngành, nếu có thì cũng sẽ được đính chú giải cụ thể. Nên nếu không thích chủ đề này thì có thể bỏ qua, còn nếu có hứng thú với nó thì chắc chắn sẽ không thấy uổng khi ráng đọc cho hết hơn ba trăm trang Quyền Lực.
Thú thực thì cũng lâu rồi mình mới đọc lại những quyển có hơi hướng nghiên cứu như vậy nên ngâm hơi lâu, dạo này toàn cày văn học nên coi như đổi gió cuối năm vậy. Biết là chủ đề này chắc cũng không nhiều người hứng thú nhưng vẫn cứ muốn review đề cử xem sao. Tình hình chính trị thế giới dạo này thấy cũng không ổn lắm, bạn có muốn thử đi tìm câu trả lời từ Quyền Lực không?
Đánh giá cá nhân: 4/5
Hoàng Linh.
