Thảm Sát Gwangju Và Phong Trào Dân Chủ Hóa Hàn Quốc 1980 – 1987: Nguồn Cảm Hứng Bi Tráng Của Điện Ảnh Hàn

Phong trào vận động dân chủ Gwangju là cuộc đấu tranh dân chủ quy mô lớn của người dân Hàn Quốc diễn ra trong vòng 10 ngày 18-27/5/1980, tại tâm điểm là thành phố Gwangju, cũng là một bi kịch đau buồn với nhiều nạn nhân bị thiệt mạng dưới sự đàn áp của quân đội.

Sau khi Tổng thống Park Chung-hee bị ám sát vào ngày 26/10/1979, chấm dứt chế độ độc tài kéo dài 18 năm, “mùa xuân Seoul đã tới”, dân chúng Hàn Quốc kỳ vọng rất lớn về dân chủ hóa. Tuy nhiên, niềm hy vọng đã bị dập tắt khi Tư lệnh tình báo Chun Doo-hwan, người đứng đầu nhóm điều tra vụ ám sát Tổng thống Park Chung-hee, đã thực hiện đảo chính quân sự, lật đổ Chính phủ lâm thời của Tổng thống Choi Kyu-ha vào ngày 12/12 cùng năm. Ngay sau khi lên cầm quyền, tướng Chun Doo-hwan đã ban bố tình trạng thiết quân luật. Tin rằng sự xuất hiện của thế lực quân sự mới trên chính trường là một bước lùi trong cuộc đấu tranh đòi dân chủ, người dân cả nước đã nổi dậy chống lại chính quyền mới.

Ngày 17/5/1980, chính quyền quân sự mở rộng lệnh giới nghiêm ra toàn quốc, tất cả các hoạt động chính trị đều bị tạm ngừng, nhiều chính trị gia kỳ cựu, như lãnh đạo đảng đối lập Kim Dae-jung, người sau này trở thành Tổng thống Hàn Quốc, đã bị bắt giữ. Binh lực quân đội được bố trí tại các địa điểm chính ở các thành phố lớn và trường đại học trên toàn quốc nhằm trấn áp các cuộc biểu tình của giới học sinh và người dân. Trong quá trình đó đã nổ ra xung đột giữa binh lực của quân đội với giới sinh viên biểu tình ở thành phố Gwangju. Xung đột này tiếp tục lan rộng, dẫn tới bùng nổ Phong trào vận động dân chủ Gwangju. Tại Gwangju, sự trấn áp của quân đội đã đi quá giới hạn, không khác nào cuộc “tấn công quân sự” vào người dân. Theo dó, người dân đã tự vũ trang để chống lại quân đội, bắt đầu chuỗi bi kịch. Đã có lúc, thành phố Gwangju bị cô lập hoàn toàn với bên ngoài, tình cảnh không khác nào một cuộc nội chiến.

Phong trào đã bị dập tắt sau 10 ngày đàn áp đẫm máu của quân đội. Tuy nhiên, tinh thần dân chủ hóa ở Gwangju đã được tiếp nối bằng cuộc đấu tranh đòi dân chủ tháng 6 năm 1987, trở thành nền tảng cho sự thịnh vượng chủ nghĩa dân chủ Hàn Quốc ngày hôm nay.

(Nguồn: world.kbs.co.kr)

Năm 2011, Hàn Quốc chính thức đệ trình và được thông qua, chính thức đưa Phong trào dân chủ Gwangju trở thành Di sản Tư liệu Thế giới (Chương trình Ký ức Thế giới) của UNESCO. Hiện nay, dẫu đã 42 năm trôi qua nhưng ký ức về vụ thảm sát năm nào vẫn là vết thương dai dẳng với tất cả những người sống sót. Theo đó, các nhà làm phim xứ kim chi cũng nhận thấy trách nhiệm cần đưa nghệ thuật lên tiếng thay lịch sử, dù để thế giới ngày nay tiếp cận chân thực hơn đến tội ác tàn bạo ấy, bóc tách thêm những bí mật còn khuất lấp hay dành sự tưởng nhớ sâu sắc đến những người đã ngã xuống, các tác phẩm điện ảnh tái hiện lại chương cực kỳ đen tối này chính là minh chứng đanh thép cho khoảng thời gian không thể nào quên trong lịch sử dân chủ Hàn Quốc.

A TAXI DRIVER (2017)

Một trong những đại diện tiêu biểu của dòng phim về thời kỳ này chắc chắn phải kể đến A Taxi Driver, với Song Kang Ho hoá thân thành bác tài taxi Seoul chở một phóng viên người Đức (Thomas Kretschmann thủ vai) đến Gwangju để ghi hình về cuộc nổi dậy. Đáng chú ý, bộ phim dựa trên ký ức của chính phóng viên Jürgen Hinzpeter (1937-2016), một trong số hiếm hoi các ký giả nước ngoài có mặt ở thành phố Gwangju lúc bấy giờ.

Sự có mặt của ông cùng những thước phim tài liệu vô giá đã cho thấy tinh thần bất khuất của người dân Gwangju, đồng thời vạch trần tội ác của Chun Doo Hwan. Bộ phim còn vinh dự đại diện Hàn Quốc tranh giải ở hạng mục phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc nhất tại Oscar 2018. Sức mạnh của bom tấn này cũng góp phần tìm ra lời giải đáp về danh tính thật sự của vị tài xế taxi Kim Sa Bok trong trí nhớ vị phóng viên người Đức – nguyên mẫu của nhân vật Kim Man Seop mà Song Kang Ho thủ vai.

Tiết lộ về lí do ông Kim Sa Bok biến mất hoàn toàn trước công chúng Hàn Quốc trong suốt một thời gian dài mà không có tung tích nào đó là bởi ông đã qua đời vào năm 1984, 4 năm sau thảm kịch. Con trai ông chia sẻ với truyền thông rằng cha ông đã không bao giờ thật sự thoát khỏi những ám ảnh triền miên từ Gwangju, ông thường xuyên uống rượu và sau đó ra đi vì ung thư gan trong khi không ngừng tự hỏi tại sao con người có thế đối xử với nhau phi nhân đến vậy.

THE ATTORNEY (2013)

The Attorney kể một câu chuyện hấp dẫn lấy cảm hứng từ cố tổng thống Roh Moo Hyun và sự tham gia của ông vào vụ án Burim, trong đó chính phủ của tổng thống độc tài Chun Doo Hwan đã bắt giữ 22 nhà hoạt động dân chủ vào năm 1981 và buộc tội họ bí mật ủng hộ chế độ Bắc Triều Tiên. Những người bị bắt đã bị giam giữ tới 63 ngày một cách bất hợp pháp, trong thời gian đó cảnh sát tra tấn dã man và ép buộc họ phải thú nhận về việc ủng hộ Triều Tiên.

Để đối phó với những vi phạm nhân quyền này, luật sư thuế Roh Moo Hyun, người sẽ trở thành luật sư nhân quyền có ảnh hưởng trong suốt những năm 80 và sau đó là tổng thống Hàn Quốc (nhiệm kỳ 2003-2008) – đã thành lập một đội pháp lý cùng với cựu tổng thống Moon Jae In (nhiệm kỳ 2017-2022) và những đồng minh khác để bảo vệ các nạn nhân. Đáng buồn thay, bất chấp những nỗ lực hết mình của nhóm, 19 trong số các nhà hoạt động đã bị kết tội vi phạm Luật An ninh Quốc gia và sau đó phải ngồi tù.

Đến cuối phim, phiên tòa vẫn diễn ra như ngoài đời thực, với sự đau buồn và thất vọng của gia đình các bị cáo được thể hiện đầy đủ khi Song Kang Ho (đóng vai Roh Moo Hyun trong phim) bị cưỡng chế lôi ra khỏi phòng xử án. Tuy nhiên, bộ phim không dừng lại ở đấy mà kết thúc theo cách nào đó đã nâng cao tinh thần nhờ một phân cảnh xúc động, khắc hoạ sự đoàn kết dâng cao giữa các công dân Hàn Quốc trong những năm sau vụ án khi họ tiếp tục đấu tranh cho dân chủ.

Vào tháng 2 năm 2014, 33 năm sau lần kết án đầu tiên, 5 trong số 19 bị cáo trong vụ án Burim được tuyên trắng án về tất cả các tội danh thông qua một cuộc tái thẩm, trong đó chủ tọa phiên tòa phán quyết rằng những lời thú tội ban đầu của các bị cáo đã được thực hiện dưới sự ép buộc, cũng như các bằng chứng khác được sử dụng để chống lại các nhà hoạt động không cấu thành hành vi vi phạm Luật An ninh Quốc gia. Thật không may do thời hiệu đã hết, khó có khả năng các sĩ quan cảnh sát liên quan đến vụ Burim sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành động của họ.

1987: WHEN THE DAY COMES (2017)

1987: When the Day Comes tựa như bản hùng ca của những công dân Hàn Quốc đã chiến đấu không mệt mỏi để mang lại nền dân chủ cho đất nước dưới chế độ quân sự khắc nghiệt của Chun Doo Hwan. Bộ phim tập trung vào những con người và sự kiện khác nhau – chẳng hạn như cái chết của sinh viên biểu tình Park Jong Chul và những thân phận dám đứng lên tiết lộ sự thật đằng sau cái chết của cậu, từ đây dẫn đến Cuộc nổi dậy Dân chủ tháng Sáu, một phong trào dân chủ toàn quốc là tiền đề cho chính phủ Hàn Quốc ngày nay.

Vào những năm 1980, nhiều nhà hoạt động sinh viên đại học bắt đầu nổi dậy chống lại chế độ độc tài sau Thảm sát Gwangju, trong đó những sinh viên biểu tình chống chính phủ đã bị quân đội thẳng tay tấn công và sát hại. Các cuộc biểu tình của sinh viên đã tăng lên vào năm 1987 sau khi một sinh viên, Park Jong Chul, bị chính quyền giam giữ và tra tấn đến chết. Mặc cho chính phủ cố gắng ém nhẹm mọi chuyện, nhưng chân tướng rốt cuộc đã được đưa ra ánh sáng càng làm tăng thêm sự phẫn nộ của công chúng và huy động thêm nhiều công dân tham gia kháng chiến. Vào tháng 2 năm 1988, Hiến pháp của Hàn Quốc chính thức được sửa đổi để tăng cường các quyền công dân, chẳng hạn như thông qua việc thực hiện các cuộc bầu cử tổng thống trực tiếp.

Việc phát hành tác phẩm này đã đánh dấu kỷ niệm 30 năm Cuộc nổi dậy dân chủ tháng 6 của Hàn Quốc. Đạo diễn của bộ phim, Jang Joon Hwan, chia sẻ anh muốn kể câu chuyện này vì đó là câu chuyện về những người nhỏ bé cùng nhau viết nên lịch sử của chính họ. Jang cũng đề cập rằng anh muốn nhấn mạnh sức mạnh của hy vọng và sự thật, cuối cùng là thứ giúp những người bình thường có thể làm nên những điều phi thường trong khi chiến đấu chống lại một chính phủ bất công.

YOUTH OF MAY (2021)

Ở mảng truyền hình thì không thể không nhắc đến Youth Of May, xoay quanh chuyện tình bi thương giữa chàng sinh viên y khoa Hwang Hee Tae (Lee Do Hyun) và nữ y tá Kim Myung Hee (Go Min Si) giữa tháng 5 năm 1980 đầy máu và nước mắt ở Gwangju. Dù thuộc thể loại tình cảm nhưng phim được khen ngợi hết lời khi không hề “tô hồng” hay lãng mạn hoá câu chuyện lấy cảm hứng từ sự kiện lịch sử có thật mà đến nay vẫn là nỗi đau nhức nhối với những người ở lại.

Chính vì thế nên kết thúc của phim dẫu có cực kỳ tàn nhẫn với đôi trẻ thì đối với phần đông khán giả Hàn Quốc, đó vẫn là một cái kết đậm tính nhân văn, là nỗ lực vỗ về và xoa dịu tất cả những ai đã phải chịu đựng cơn dư chấn kinh hoàng năm ấy. Hết thảy họ đều chẳng làm gì sai, nhưng vẫn không thể tránh khỏi guồng quay của lịch sử để rồi liên tục mất mát và vụn vỡ, hệt như Hee Tae và Myung Hee đến cuối cùng cũng chẳng thể trải qua một tháng năm ấm áp, để sống và yêu nhau như những người bình thường…