Thần Thoại Sisyphus: Triết học phi lý dưới góc nhìn của Albert Camus
Để bắt đầu có lẽ mình nên kể lại câu chuyện của Sisyphus để các bạn có một chút hình dung về quyển sách này. Sisyphus là một kẻ thông minh nhưng lươn lẹo, người được xem là anh hùng của Hy Lạp nhưng là cái gai trong mắt các vị thần. Ông ta muốn trở nên vĩ đại bằng cách qua mặt các vị ngồi trên đỉnh Olympus. Hình phạt cho sự bất kính ấy được định là: Sisyphus phải lăn một hòn đá lớn lên đỉnh đồi, nhìn nó lăn xuống và lại tiếp tục đẩy nó lên từ ngày này qua ngày khác.
Một hình phạt tàn nhẫn khi cứ nhìn công sức của mình trở nên hoang phí, giống như sự tích “dã tràng xe cát” của phương Đông vậy. Nhưng tất nhiên câu chuyện được phân tích ở đây hàm chứa nhiều tầng nghĩa hơn là một truyện ngụ ngôn về niềm tin và sự nỗ lực.
“Các vị thần đã phạt Sisyphus không ngừng vần một tầng đá lên đỉnh một ngọn núi, rồi tảng đá lại tự lăn xuống. Họ đã có lý khi cho rằng không có hình phạt nào khủng khiếp hơn lao động hoài công và vô vọng.”
Theo Albert Camus, hình phạt của Sisyphus chính là hình ảnh đại diện cho bi kịch cuộc đời của mỗi chúng ta. Chúng ta những mong trở nên vĩ đại, chúng ta khao khát làm những điều to lớn nhưng thực tại đẩy chúng ta về với những chuỗi ngày chán chường lặp đi lặp lại. Vậy cuộc sống của chúng ta có còn ý nghĩa gì chăng? Làm thế nào để hạnh phúc khi cuộc đời cứ rơi vào những vòng luẩn quẩn?
Trong Thần Thoại Sisyphus, Camus sẽ đào sâu hơn về tính phi lý trong suy nghĩ và cuộc sống mà chúng ta thường gặp phải. Có lẽ bạn sẽ thấy đôi ba tình huống quen thuộc, và biết đâu bạn sẽ khám phá ra rằng trong một lúc nào đó bạn cũng từng có suy nghĩ như một triết gia.
“Sự phi lý”
Khái niệm được Albert Camus nhắc đến nhiều nhất và cũng là điểm khởi đầu cho cuốn sách này chính là sự phi lý, từ tên các chương sách cũng có thể thấy rõ điều này như: “Một Lập Luận Phi Lý”, “Tự Do Phi Lý”, “Con Người Phi Lý” hay “Sáng Tạo Phi Lý”. Các khía cạnh về sự phi lý được ông phân tích dựa trên so sánh quan điểm của rất nhiều triết gia khác như Husserl, Kierkegaard, Chestov,... Camus lý giải về triết học phi lý một cách khá dễ hiểu và thường đi kèm ví dụ nên thậm chí tay mơ về triết học như mình vẫn có thể “ngấm” được phần nào.
“Sáng dậy, lên xe đi làm, bốn giờ trong văn phòng hoặc nhà máy, ăn trưa, lên xe về chỗ làm, bốn giờ công việc chiều, ăn tối, ngủ nghỉ, và Thứ Hai Thứ Ba Thứ Tư Thứ Năm Thứ Sáu và Thứ Bảy cùng theo nhịp điệu này – cái lối mòn ta vẫn thường dễ dàng tuân theo. Nhưng một ngày nào đó, câu hỏi “tại sao” xuất hiện, thế là mọi sự bắt đầu trong cái mệt mỏi nhuốm màu kinh ngạc.”
Mình rất thích cách Camus đưa ra những dẫn chứng đơn giản nhưng dễ mường tượng như thế này, vì mình nghĩ ai cũng sẽ có đôi lúc bị “khựng lại” giống thế. Một cách vào đề rất thú vị phải không? Mình đoán nó đã khơi gợi trong bạn một chút gì tò mò về những điều được lý giải phía sau rồi đấy. Nhưng để tóm tắt về phần phân tích ấy thì mình xin chịu, vì có những thứ mà dù mình hiểu mình cũng chẳng cách nào diễn đạt lại cho súc tích được. Hãy yên tâm là những câu hỏi được đặt ra làm bạn thắc mắc đều sẽ có câu trả lời, mặc dù theo đúng tinh thần triết học thì những câu trả lời của triết gia sẽ chẳng bao giờ chắc chắn.
Về cơ bản thì mình thấy nó dễ đọc hơn nhiều hơn so với tưởng tượng về một cuốn tiểu luận triết học. Cũng giống như bạn đọc một cuốn tiểu thuyết thôi, chỉ khác ở chỗ sẽ không có cốt truyện hay nhân vật cụ thể nào. Có lẽ đây là ưu điểm của các triết gia kiêm nhà văn như Camus, giọng kể của họ thường làm cho phần nội dung trở nên dễ hiểu và cuốn hút độc giả hơn so với lối phân tích của những triết gia thuần túy.
Dung lượng sách cũng không quá dài, chưa tới 200 trang nên sẽ không tốn quá nhiều thời gian để đọc (chỉ tốn thời gian để “ngấm” thôi). Khoảng nửa đầu cuốn sách thì mình thấy hơi oải một xíu vì nói về nhiều quan điểm triết học. Phần sau thì tác giả bắt đầu đưa những nhân vật cụ thể vào phân tích như Kirilov, Don Juan và Sisyphus nên mình thấy thú vị hơn. Giống như khi bạn học bài ấy, rõ ràng là phần ví dụ minh họa lúc nào cũng dễ thấm hơn phần lý thuyết suông.
Nếu đã đọc thử qua Người Xa Lạ và Dịch Hạch thì mình nghĩ chẳng có lý do gì mà lại bỏ qua Thần Thoại Sisyphus cả. Thậm chí khi so sánh về phần dịch thuật thì có khi Thần Thoại Sisyphus lại dễ đọc hơn hẳn ấy chứ (này là do bản dịch Dịch Hạch không hợp với mình lắm, quan điểm cá nhân thôi). Còn nội dung thì thực sự không khó đọc lắm đâu, nên cứ mạnh dạn thử đi nếu bạn tò mò về Albert Camus nhé.
Đánh giá cá nhân: 4/5
Hoàng Linh
