Đợt Tuyệt Chủng Thứ Sáu - Hồi chuông cảnh báo về sự sống trên Trái đất

Elizabeth Kolbert là một nhà báo, nhà quan sát và bình luận về chủ nghĩa môi trường cho tạp chí The New Yorker. Bà đã đoạt giải Pulitzer cho tác phẩm phi hư cấu nói chung với cuốn sách Đợt Tuyệt Chủng Thứ Sáu, xuất bản năm 2014.

Trong Đợt Tuyệt Chủng Thứ Sáu, Kolbert đặt ra vấn đề rằng liệu Trái đất có đang trải qua đợt tuyệt chủng thứ sáu trong bối cảnh hiện đại do con người tạo ra hay không. Xuyên suốt cuốn sách là những chuyến đi của Kolbert đến nhiều vùng trên Trái đất để xác nhận sự tồn tại và tuyệt chủng của một số loài. Qua những cuộc trò chuyện với các nhà khoa học và các nhà nghiên cứu, tác giả đã có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về nguyên nhân của sự tuyệt chủng trong thời hiện đại. 

Trong những chương đầu, tác giả có đề cập khá rõ ràng đến một giai đoạn lịch sử, thời mà các nhà sinh học chỉ quan tâm đến quá trình tiến hóa mà không tin rằng có sự tuyệt chủng. Ý tưởng về sự tuyệt chủng chỉ mới được nhà tự nhiên học Georges Cuvier ấp ủ từ thế kỷ 18, sau đó được Charles Lyell và Charles Darwin củng cố. Nhờ khám phá hóa thạch, sự hiểu biết của loài người về thế giới tự nhiên đã dần thay đổi.

Theo các nhà khoa học, trước đây đã có năm đợt đại tuyệt chủng trong suốt lịch sử sự sống trên Trái đất. Đợt tuyệt chủng gần nhất xảy ra vào kỷ Phấn Trắng bởi một vụ va chạm thiên thạch cách đây khoảng 65,5 triệu năm. Ngày nay, dấu hiệu tuyệt chủng của một số loài đang trở nên vô cùng rõ rệt ở mọi kiểu môi trường sống: rừng nhiệt đới Panama, rạn san hô Great Barrier, dãy núi Andes, đảo san hô vòng Bikini, vườn thú Cincinnati,... Đợt đại tuyệt chủng thứ sáu đang thực sự diễn ra. Nguyên nhân của nó có lẽ không phải do va chạm thiên thạch hay phun trào núi lửa, mà bắt nguồn từ “một loài phá hoại”, theo lời giáo sư Walter Alvarez.

Không cần suy nghĩ cũng biết rằng “loài phá hoại” được nhắc đến chính là con người. Con người săn bắt thú vô độ, chặt phá rừng tàn bạo, thải quá nhiều carbon dioxide làm axit hóa nước biển,... Tất cả những việc này gây ra sự mất mát về mặt đa dạng sinh học và làm đẩy nhanh tốc độ tuyệt chủng. Mặc dù con người đã nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo tồn các giống loài trên Trái đất, nỗ lực bảo tồn mà con người bỏ ra khó có thể bắt kịp hậu quả của những hành động trên. 

Mình khâm phục nỗ lực của tác giả trong quá trình viết tác phẩm Đợt Tuyệt Chủng Thứ Sáu. Bà đã phỏng vấn hàng chục nhà khoa học, dấn thân vào những nơi xa xôi hẻo lánh nhằm tìm hiểu, chắt lọc và ghi chép một khối lượng kiến thức rất lớn. Việc kể câu chuyện về sự tuyệt chủng qua con mắt của một người đam mê giúp mình dễ hòa mình vào mối quan tâm dành cho tự nhiên hơn. Sự lưu tâm của Kolbert dành cho môi trường quả là một điều đáng ngưỡng mộ.

Cách viết của tác giả không hề lan man, nhưng mình thấy rất khó theo dõi, có lẽ là vì tác giả đưa ra quá nhiều chi tiết trong các chuyến đi của bà: những điều kiện về khí hậu, địa chất; tập tính sống của các loài sinh vật; các cuộc phỏng vấn với các nhà khoa học, cách họ quan sát, nghiên cứu, làm thí nghiệm, đưa ra kết luận. Bố cục này lặp đi lặp lại suốt 13 chương của cuốn sách, dễ gây chán nản. Các kiến thức chuyên ngành trong sách đã được giản lược cho phù hợp với độc giả không chuyên, tuy nhiên, mình vẫn thấy cuốn sách này rất khó đọc vì nó có quá nhiều thuật ngữ về sinh vật học, cộng với lượng dữ liệu dày đặc và cách hành văn có đôi chỗ khô khan.

Đợt Tuyệt Chủng Thứ Sáu chứa đầy những vấn đề đáng báo động, nhưng nó không đưa ra bất cứ giải pháp nào. Thay vào đó, nó gây ấn tượng cho người đọc về mức độ to lớn của vấn đề. Cuốn sách đặt ra bối cảnh của tương lai trước mắt chúng ta. Chúng ta có muốn sống trong một thế giới mà các cá thể cuối cùng của các loài chỉ còn trong vườn thú? Chúng ta có sẵn sàng chịu trách nhiệm về tác động của chúng ta đối với môi trường? Câu trả lời vẫn còn đang bỏ ngỏ.

Chấm điểm: 7/10.