Những người bạn tưởng tượng: Một sự an ủi kì diệu trong văn chương
Mình luôn nghĩ trí tưởng tượng là một thứ thật kì diệu. Nó giúp ta tạo ra mọi thứ trong tiềm thức, và đôi khi, những điều ấy lại trở thành liều thuốc tinh thần không gì sánh nổi. Cô bé bán diêm trút hơi thở cuối cùng ngoài trời đông giá rét nhưng vẫn giữ một nụ cười hiền lành mãn nguyện, chẳng phải vì em đã tưởng tượng rằng, trong cái đêm giáng sinh người người quây quần ấy, chính em cũng đã có một bàn tiệc ấm áp và gặp được người bà quá cố yêu thương em sao? Dù chúng không có thực. Đúng thế, mọi thứ đều không có thực. Nhưng đôi khi, những điều không thực ấy lại là một điều kì diệu trong cuộc sống quá thực này.
Và mình cũng nghĩ, những nhà tưởng tượng giỏi nhất không phải các nghệ sĩ, không phải những kẻ mộng mơ nằm trên mái nhà ôm trong mình hoài bão tuổi trẻ, mà chính là trẻ em. Bởi các em là lứa tuổi hãy còn nhìn thế giới với đôi mắt rất mực ngây thơ - đó là lứa tuổi mà mình tin, có thể tự do tạo tác lại mọi thứ mà chẳng chút sợ hãi. Một cái cây biết nói hay một người bạn trong tâm tưởng chẳng hạn? Liệu chúng ta có hay tưởng tượng như thế khi trưởng thành? Mình tự hỏi. Khi lớn lên, ta đều biết những thứ ấy không có thực và chẳng thể có thực. Còn với trẻ em, ai cũng có thể là bạn.
Dưới đây là những cuốn sách về những người bạn tưởng tượng vô cùng trong trẻo và rất đỗi rung động, về những đứa trẻ cùng người bạn tưởng tượng của chúng cùng nhau đi qua những ngày thơ trẻ. Bạn có tò mò làm sao cái sự tưởng tượng “không có thật” về một người bạn, lại trở thành sự hiện diện quan trọng trong hành trình trưởng thành của một con người không? Hãy đọc ba cuốn sách bên dưới nhé!
1. Cây Cam Ngọt Của Tôi - José Mauro De Vasconcelos
Cuốn sách này tập hợp rất nhiều khoảnh khắc thú vị với đủ cung bậc cảm xúc xoay quanh chú bé Zezé, và dù ở cuộc sống ấy, sự đói nghèo, bạo lực vẫn bủa vây, nhưng may sao tình yêu thương và trí tưởng tượng vẫn luôn sống để đem lại sự ấm áp.
Tất cả những ngây thơ, tinh nghịch của trẻ em trong Cây Cam Ngọt Của Tôi được diễn giải bằng những hình ảnh hồn nhiên làm sao: Mảnh vườn xơ xác sau nhà hoá thành sở thú, rừng rậm Amazon với bao loài động vật hoang dã, và có khi còn là Châu Âu! Đó là những niềm vui lấp lánh thơ ngây đến độ, mình cứ nghe tim rung lên mãi khi chứng kiến Zezé và em trai Luís đắm chìm trong thế giới của chúng - một thế giới tưởng tượng sinh động mà Zezé đã tạo dựng và nắm tay dắt Luís bước vào.
Và Zezé có một người bạn tưởng tượng mà em rất mực yêu quý, đó là cây cam ngọt sau nhà.
Cây cam ngọt là cái cây nhỏ nhất trong vườn nhà Zezé. Vì các anh chị em đã chiếm trước những cây to, nên em chỉ còn cây cam nhỏ xíu ấy mà thôi. Nhưng người chị Glória đã an ủi em rằng biết đâu thế lại hay, hai đứa có thể lớn lên cùng nhau. Và quả thực cây cam ngọt đã trở thành một người bạn chí cốt của Zezé.
Em gọi cây cam của mình là Pinkie. Pinkie và Zezé thường xuyên trò chuyện với nhau, bàn luận một vấn đề gì đó, hay đơn giản là những cuộc hội thoại rất đỗi trẻ con vào những buổi chiều tà. Thật may làm sao, rằng thế giới của Zezé có trí tưởng tượng. Nó khiến cuộc sống thiếu điều kiện của em trở nên rực rỡ hơn rất nhiều, và Pinkie như một người bạn đồng hành với em trong những năm tháng trẻ thơ vậy. Khi em gặp chuyện gì đó ở trường, khi em bị bố đánh, khi em gặp rắc rối với người đàn ông Bồ Đào Nha… Pinkie là người bạn để em bộc lộ bản thân mình mà chẳng cần e sợ giấu giếm, và rồi sau khi trò chuyện, em lại có thêm niềm tin để tiếp tục những kế hoạch khác của mình!
Cuốn sách này có rất nhiều câu chuyện cảm động và giây phút khiến mình thực sự vỡ oà là khi Zezé nói, “Tôi không muốn thấy Pinkie cùng phép mầu đã mất. Luís không biết rằng bông hoa trắng nhỏ là lời tạm biệt của chúng tôi.”
Điều gì khiến một cuộc chia ly trở nên day dứt và buồn bã hơn, khi ta biết mình vừa vĩnh biệt một người quan trọng trong tâm hồn? Rằng ta biết đây là cuộc chia ly không ngày gặp lại, mọi thứ bỗng hoá thinh không, ta rơi bộp xuống cuộc sống hối hả và “thật” đến không tưởng. Zezé đã trải qua tuổi thơ đặc biệt cùng trí tưởng tượng vô hạn của mình. Em đã lớn khôn và Pinkie sẽ không bao giờ nói chuyện nữa. Song điều an ủi nhất trong cuốn sách này, với mình, còn là khi Zezé quyết định sẽ không nói cho Luís biết rằng, thật ra chẳng có con sư tử hay con báo nào cả, đó chỉ là một con gà mái đen mà thôi.
Điều ấy không ấm áp sao? Khi ta biết trí tưởng tượng và niềm tin trẻ thơ đã rời bỏ ta, nhưng ta vẫn muốn giữ sự ngây thơ ấy cho những bé thơ khác. Zezé biết rồi sẽ có ngày Luís sẽ nhận ra những gì em tưởng tượng chẳng có thật, nhưng hiện giờ, trí tưởng tượng sẽ giúp em lạc quan và hạnh phúc trong hoàn cảnh sống của mình.
Cuốn sách này đích thực là một quả cam vừa chua vừa ngọt ngon nhất trên đời.
Đánh giá cá nhân: 5/5.
2. Cuộc Giải Cứu Của Budo - Matthew Dicks
Budo là tên mà Max đặt cho người bạn tưởng tượng của cậu. Mỗi khi đọc cái tên này, mình đều bật cười vì thấy dễ thương quá đỗi (bạn cứ thử đọc thành tiếng mà xem!).
Không ai tin Budo có thực, ngoại trừ Max. Nhưng Budo cũng chỉ cần thế là đủ, bởi người bạn tưởng tượng không thể tồn tại nếu chủ của chúng không còn tin vào chúng nữa. Những thông tin này được Budo kể ngay từ đầu truyện, mang cho mình dự cảm rằng cậu đã rất sẵn sàng nếu có một ngày bị tan biến đi. Nếu có một ngày cậu bị… lãng quên. Khi một người bạn tưởng tượng tan biến, tức là chủ của chúng - hoặc đã lớn và bắt đầu đặt những niềm tin “trưởng thành” của mình vào cuộc sống sống động ngoài kia, hoặc đã chết, hoặc đã đủ tuyệt vọng để không còn tin vào điều gì nữa. Khi Budo tự hào nói với những người bạn tưởng tượng khác rằng cậu đã gần ba tuổi, một độ tuổi khá lớn và đáng tự hào với một người bạn tưởng tượng, mình có hơi hụt hẫng một chút. Làm sao một người bạn lại có thể bị lãng quên dễ dàng như thế?
Nhưng qua lời kể của Budo, sự tóm tắt vòng đời của một người bạn tưởng tượng mang hơi thở thật nhẹ nhàng, trong sáng, thậm chí còn có vẻ rất là… ông cụ non và thích chí khi được giảng giải cho người đọc hiểu người bạn tưởng tượng là gì? (Một phần cũng do bản dịch rất dí dỏm và lột tả được nét trẻ thơ đúng với độ tuổi của cả Budo và Max).
Max là một em bé tự kỉ. Em luôn đặt ra những nguyên tắc cho riêng mình, em không muốn thân cận với bất kỳ ai, kể cả bố mẹ. Không ai hiểu được Max và Max cũng không có ý muốn hoà nhập với mọi người. Người duy nhất hiểu và nói chuyện được với em chỉ có Budo, người bạn chẳng ai có thể nhìn thấy ngoài em. Một người bạn có thể đi xuyên cửa, bảo vệ em khi em đang ngủ hoặc đi ị ở trường. Một người bạn “vô hình” nhưng lại nhìn thấy những thứ thật khó hiểu trong cuộc sống, như khi xem hai bố con Max chơi ném bóng trong chán nản mà tự hỏi, “Quả bóng chưa bao giờ chạm đến chỗ bố Max. Tại sao chú ấy không đứng gần hơn?”Và Budo còn là người bạn đã cứu cánh Max vô số lần khi em buộc phải lựa chọn, hoặc đi sang đường, hoặc tránh mặt kẻ bắt nạt ở trường (bởi Budo có thể đi thám thính ở mọi nơi, chẳng ai nhìn thấy Budo ngoài Max cả, bạn nhớ không?)
Một người bạn sinh ra từ trí tưởng tượng của em.
Budo cần Max để tồn tại, nhưng đồng thời cậu cũng là chỗ dựa tinh thần của Max. Mình chưa bao giờ nghĩ người bạn tưởng tượng lại mang mối quan hệ chủ tớ, dù những người như Budo thường dùng từ “chủ” để nói về bạn mình. Nếu thiếu đi Budo, Max sẽ cô đơn và câm lặng đến mức nào chứ? Chẳng ai hiểu được Max, còn Budo đã diễn giải được sự khó hiểu của Max một cách rất ngắn gọn như sau: “Có quá nhiều điều diễn ra bên trong cậu ấy nên cậu ấy cứ kệ những gì diễn ra bên ngoài. Đó là lí do tại sao mọi người không hiểu được Max.”
Cuộc giải cứu của Budo diễn ra khi Max có ý định rời bỏ mọi thứ bởi không ai hiểu Max, không ai thực sự biết cậu muốn gì, vậy nên cậu chọn cách ra đi. Nhưng Max đâu phải một người bạn tưởng tượng, cậu không thể dễ dàng biến mất.
Đây là một câu chuyện rất đỗi trong sáng, dễ đọc và dễ cảm. Mình bật cười với giọng điệu hóm hỉnh của Budo, mình nín thở khi Max phải vật lộn với những rắc rối trong cuộc sống, mình rơi nước mắt khi cùng Budo chứng kiến những người bạn tưởng tượng dần biến mất. Mình vỡ oà khi Budo nói với Max, “Không, tớ không đi cùng cậu. Tớ… chỉ là một người bạn tưởng tượng của cậu thôi.” Đó là khi mình biết Budo đã dẫn Max đến một cột mốc trưởng thành của cuộc sống và sau cột mốc ấy, em sẽ không còn Budo nữa. Đó là khi mình biết hoá ra sự dũng cảm và tình yêu thương lại có thể phi thường đến nhường ấy. Nó đánh bại nỗi sợ bị lãng quên.
Và bạn biết điều phi thường nữa là gì không? Là vào khoảnh khắc mờ nhoà đi, những người bạn tưởng tượng trong câu chuyện này lại không hề sợ hãi như họ nghĩ. Họ thanh thản và mỉm cười. Như thể đó không hoàn toàn là trí tưởng tượng, mà nhiều hơn, là kết tinh của một thứ tình bạn bất khả thay đổi?
Ai cũng có quyền tưởng tượng và thật dễ dàng tưởng tượng, nhưng dùng trí tưởng tượng để tạo nên những điều phi thường thì không phải ai cũng làm được. Vậy mà Max và Budo đã làm được điều ấy. Chính sự hiện diện của những người bạn tưởng tượng đã là một sự phi thường rồi.
Một cuốn sách mang hơi thở “tưởng tượng” nhưng cũng không kém phần thực tế. Ngay từ những trang đầu sách, mình đã chuẩn bị tinh thần chứng kiến một cuộc chia xa, đó là một điều tất yếu và dễ hiểu, ở đâu mà chẳng tồn tại nỗi buồn và sự chia ly, ngay cả trong trí tưởng tượng. Nhưng Matthew Dicks, chừng như vẫn muốn giữ lại những gợi mở cho trí óc bạn đọc, đã viết một chương cuối truyện với rất nhiều kẽ hở, để ta tiếp tục có niềm tin, rằng lãng quên là một điều khó khăn cũng không khác gì khi ta học cách yêu thương một người vậy.
Đánh giá cá nhân: 4/5.
3. Lựa Chọn - Hoàng Giang
Có hai lí do khiến mình tìm đọc Lựa Chọn: Đó là tác phẩm graphic novel của một hoạ sĩ Việt mình rất thích, và khi xem một số trang preview của sách, mình bị thu hút vì hai nhân vật bên trong giống nhau quá thể!
Đây là một cuốn sách rất ngắn thôi, chỉ toàn tranh và không có lời thoại (ngoại trừ tiếng kêu thoát ra từ cuối truyện) nên chắc hẳn sẽ rất dễ đọc và đọc rất nhanh? Mình đã nghĩ thế lúc cầm sách. Nhưng rồi khi bước vào thế giới Hoàng Giang tạo dựng, mình mất nhiều thời gian hơn thế để hoà nhập với không khí im lặng, đặc quánh trong truyện. Các ô truyện được vẽ bằng chì và không có lời, màu sắc sử dụng rất tối giản, đa số chỉ có hai màu xanh đen. Nhưng cũng chính vì vậy mà một số chi tiết sử dụng màu khác lại tạo hiểu quả thị giác rất tốt.
Lựa Chọn không phải là một lời diễn giải có chủ ý, bản thân cuốn sách là một vùng đất tuỳ ý cho từng người đọc khai phá bằng trí tưởng tượng và cách hiểu của bản thân. Lựa Chọn là một con đường rất nhiều ngã rẽ, kể cả quyền quyết định cuốn sách hay hoặc dở, đều tùy thuộc vào bạn.
Bạn sẽ làm gì khi gặp ác mộng? Mở mắt ra và nhìn vào khoảng không phía trước với nỗi sợ trong bóng tối đang có nguy hiểm rình rập?
Bạn sẽ làm gì khi sống cùng một người đàn ông khi nào cũng có hành vi như muốn xâm hại bạn?
Cô bé trong Lựa Chọn thường xuyên gặp phải những vấn đề như thế, và điều duy nhất cô có thể làm là kết nối, san sẻ với người bạn ngay bên cạnh mình. Người bạn sẽ luôn ở bên và lè lưỡi làm mặt xấu khi cô mở mắt sau cơn ác mộng. Người bạn cùng cô đánh răng, đến trường. Người bạn cùng cô khám phá những sắc màu trong cuộc sống. Người bạn thúc giục cô mau trốn đi để bảo vệ bản thân mình - một cách khá trực tiếp, không như Budo chỉ có thể thúc giục Max bằng lời nói. Người bạn ấy nắm tay cô chạy đi.
Nhưng cô có thể chạy cùng người bạn tưởng tượng của mình đến khi nào nữa đây? Mình tự hỏi. Khi người bạn ấy thậm chí còn không có thực.
Rồi mình cứ nhớ mãi khung thoại duy nhất trong toàn truyện, khung thoại có tiếng thét của cô bé ấy. Khung thoại mà khi ấy, người bạn gần như giống hệt cô đã biến mất. Có phải người bạn ấy đã hoá thành thứ sức mạnh giúp cô bật lên thành tiếng kêu cứu không?
Đây là một cuốn sách toàn tranh, nhưng khó đọc. Chính hoạ sĩ Hoàng Giang cũng tự nhận đây là tác phẩm có cách kể như “đánh đố người đọc”, bản thân mình khi đọc sách cũng có cảm nhận như vậy. Song, khi tiếng kêu của cô bé trong Lựa Chọn vang lên, mình đã vỡ lẽ nhiều điều. Rằng vì sao cô bé không thấy bạn mình vào một sáng thức dậy nữa, có lẽ đó là khi bức tường tinh thần cần một thứ gì cụ thể hơn để chống đỡ với thế giới bên ngoài. Đó là khi mình biết, cô bé đã sẵn sàng đương đầu với cái ác để mở ra một chặng đường mới.
Khi ta bắt đầu một chặng đường mới, có thể ta sẽ lãng quên nhiều điều, bỏ lại nhiều điều phía sau. Nhưng mình tin, tình yêu thương sẽ luôn ở đó và trí tưởng tượng cũng vậy. Đó là những sức mạnh vô hình, nhưng sẽ tạo nên nhiều phi thường hữu hình.
Đánh giá cá nhân: 3.5/5
Vậy đó, tưởng tượng không chỉ là thứ giúp ta có thể tạo ra mọi thứ trong tâm tưởng, mà còn là một nơi trú ẩn, là tường thành cuối cùng trong mỗi con người. Bạn đã từng cố hát thật hay, viết chữ thật đẹp hay làm gì đó thật chỉn chu vì nghĩ đằng sau đang có người quan sát mình? Mình đã từng như thế. Đó là những ngày tháng đã xa rất xa, là những ngày tháng mà mình hãy còn tin mỗi đồ vật trong nhà đều có linh hồn và có thể lắng nghe mình. Đó là những ngày tháng mà chỉ cần nghĩ như vậy thôi, mình không còn cảm thấy cô đơn nữa.
Và mình cũng nghĩ, nơi trú ẩn an toàn nhất của một con người chính là tâm trí chúng ta, nhưng không phải mãi mãi. Đó là nơi sẽ tiếp cho bạn sức mạnh nội tại để đương đầu với cuộc sống ngoài kia. Một cuộc sống có thể tăm tối, khó khăn đôi khi, nhưng cũng là nơi có những điều làm nên ý nghĩa cuộc đời.
