Người Điên - Câu chuyện về mối tình đồng tính nam có thật của hai thi hào Arthur Rimbaud và Paul Verlaine
*Bài viết sử dụng “cậu” để gọi Arthur Rimbaud cho hợp với tuyến thời gian được đề cập đến trong tác phẩm.
“Linh hồn vĩnh cửu của tôi
Dõi theo trái tim của người
Ngay cả đêm tối cô tịch
Vẫn cháy rực không thôi…”
- Trích Người Điên, Cận Sắc Ivy.
Thế kỷ 19, nước Pháp đón nhận một nhà thơ trẻ - đó người đã viết nên tác phẩm Con Tàu Say, một tuyệt tác của trường phái tượng trưng và được ca tụng mãi cho đến hiện tại. Tài năng của cậu nảy nở từ rất sớm, khi mới chỉ 14 tuổi, cậu đã bắt đầu làm thơ, đến năm 15 tuổi, cậu mang theo tâm hồn phóng khoáng yêu thích tự do mà quyết chí rời khỏi nhà một mình, ngao du khắp nơi để mở rộng tâm hồn và cái nhìn.
Năm mười bảy tuổi, cậu đến Paris, gặp một nhà thơ khác và rơi vào lưới tình với người ấy.
Cậu chính là Arthur Rimbaud, còn người kia là nhà thơ tượng trưng nổi tiếng nhất thế kỷ 19 - Paul Verlaine.
Rimbaud và Verlaine là ai?
Arthur Rimbaud (1854 – 1891) tên đầy đủ là Jean Nicolas Arthur Rimbaud, là một trong những nhà thơ có sức ảnh hưởng nhất của văn học hiện đại Pháp. Các sáng tác của ông có vai trò quan trọng với việc định hình chủ nghĩa siêu thực trong thi ca. Rimbaud lớn lên với sự nuôi dạy của một người mẹ sùng đạo, do vậy ông luôn cảm thấy ngột ngạt và có một khát khao cháy bỏng với sự tự do. Chính những điều này đã thôi thúc ông rời khỏi quê nhà, và sau này cũng thôi thúc ông tới Paris tìm Verlaine - người đã nhận ra tài năng của ông và ngỏ ý muốn nâng đỡ.
Paul Verlaine (1844 – 1896), được mệnh danh là “ông hoàng của các nhà thơ”, người có sức ảnh hưởng lớn trong phong trào Tượng trưng và phong trào Suy đồi. Ông bắt đầu sáng tác thơ từ nhỏ và giành được những thành tựu nhất định từ khá sớm. Năm 1870, ông kết hôn với Mathilde Mauté, tuy nhiên lại không cảm thấy hạnh phúc với cuộc hôn nhân của mình. Thế rồi vào năm 1871, ông nhận được bài thơ của Rimbaud, hai người bắt đầu liên lạc và rất tán thưởng đối phương. Verlaine nhanh chóng rơi vào lưới tình với Rimbaud trẻ tuổi và bỏ bê gia đình mình. Cuộc tình của họ vấp phải rất nhiều sự phản đối, không chỉ vì đó là một mối tình đồng tính mà còn bởi sự hoang dại, những hành động khó hiểu, chừng như bất tuân của Rimbaud khiến giới thượng lưu Paris và cả tất cả các nhà thơ khác phải e ngại. Thực tế dù Rimbaud và Verlaine đã có những tháng ngày hạnh phúc bên nhau, song cũng cãi vã liên miên.
Cuối cùng vào năm 1873, trong khi tranh cãi, Verlaine đã bắn súng lục vào tay Rimbaud, bị kết án hai năm tù. Trong thời gian ấy, Verlaine vẫn sáng tác những câu thơ dành cho Rimbaud để thể hiện tình yêu và niềm khao khát của ông, song họ không bao giờ trở về được những tháng ngày mặn nồng khi trước được nữa.
Người Điên của Cận Sắc Ivy là tác phẩm viết về cuộc tình đầy sóng gió của Arthur Rimbaud và Paul Verlaine, xoay quanh cuộc gặp gỡ và lìa xa của hai người, đây là câu chuyện được hư cấu dựa trên những sự kiện và tình tiết có thật.
Rimbaud - cơn gió hoang dại khao khát tự do
Verlaine viết về Rimbaud như sau: “Cậu kiêu ngạo tự do, cố chấp kịch liệt. Cậu như đứa con của gió, theo bão mà đi.”
Năm 1871, Rimbaud mười bảy tuổi tới Paris tìm Verlaine. Trước đó cậu đã gửi bài thơ Con Tàu Say của mình cho Verlaine và được ông khen ngợi hết lời, sau đó ngỏ ý mời cậu tới thành phố của mình.
Họ cùng nhau làm thơ, hút thuốc, ăn uống và gặp gỡ mọi người. Thế nhưng trong khắp Paris, chỉ có Verlaine chịu đựng được tính cách hoang dại của Rimbaud. Cậu báng bổ thần thánh, mắng chửi tác phẩm của người khác, cậu thề sẽ thanh trừ tất cả những nhà thơ không có năng lực, cậu không bao giờ làm theo yêu cầu của ai mà cậu không thích… Tất cả những ai từng tiếp xúc với Rimbaud đều bị sự cục cằn và hoang dại ấy của cậu dọa sợ, thậm chí người ta rất ghét cậu. Mình cũng phải thừa nhận rằng những hành động bộc trực đến mức cực đoan (và đôi khi khó hiểu) của Rimbaud cũng khiến mình sợ. Chỉ có Verlaine là luôn quan tâm và thấu hiểu cậu. Ông yêu tài năng của Rimbaud, yêu con người Rimbaud, và cảm thấy trên thế giới này trừ mình ra, sẽ không có người thứ hai có thể hiểu và chấp nhận một Rimbaud như thế.
“Rimbaud như mặt trời, một mặt trời rực cháy.
Cậu quá đơn thuần, lại quá phức tạp. Cậu quá thô tục, lại quá ưu nhã. Tuổi trẻ xinh đẹp, khí tức bức người, cuộc sống thuỷ chung dừng ở ranh giới thống khổ điên cuồng và hạnh phúc bất tận. Cuộc đời của một người thi sĩ. Thế nhân không ai hiểu cậu, cũng như vợ của Verlaine và bà Levy. Họ không thể hiểu được cuộc đời lập dị và quái lạ của cậu. Có thể hiểu được cậu, chỉ có một nhà thơ tượng trưng, Verlaine.
Bọn họ, giữa những bài thơ dài, vốn dĩ nên sớm gặp nhau.”
Có lẽ trong bài viết này mình sẽ phải dùng hơi nhiều tính từ “hoang dại”, vì cá nhân mình thấy không có từ nào chính xác hơn để mô tả tính cách và lối sống của Rimbaud. Cậu xuất hiện trong thế giới đầy rẫy các luật lệ rồi lại tự mình đạp lên những luật lệ ấy, truy tìm thứ tự do mà mình muốn - cả trên phương diện sáng tác lẫn tình yêu. Ai làm nghệ thuật cũng có máu “khác người” như vậy ư? Mình đã tự hỏi như vậy. Khi đọc Người Điên, có lúc mình băn khoăn vì không hiểu điều mà Rimbaud theo đuổi là gì - nếu là tự do, thì rõ là cậu đã sống một lối sống rất phóng khoáng, cậu còn cần gì hơn nữa?
Mình đã đọc Người Điên rất nhiều lần, và mãi cho tới gần đầy khi lại đọc một lần nữa, mình mới chợt hiểu ra, Rimbaud có vẻ tự do, nhưng linh hồn cậu thì lại chưa thể đạt được đến sự tự do tuyệt đối mà bản thân hằng mong. Cậu vẫn cảm thấy cô độc, đau đớn, vẫn cảm thấy thế gian lạnh lùng. Cậu có thể hạnh phúc với tình yêu của Verlaine, nhưng đồng thời cũng khổ sở vì nó. Mình cảm thấy Rimbaud rất giống một cơn gió, hoang dại và luôn khao khát tự do, và có lẽ bởi vậy cậu không thể dừng lại được. Thậm chí đến những năm cuối đời, cậu vẫn cứ đi mãi, dù bị mất chân trái nhưng vẫn muốn rong ruổi khắp nơi.
Sự giày vò của tình yêu và lựa chọn của người trong cuộc
Dù đã nhiều lần bỏ bê gia đình để theo đuổi tình yêu và các thú vui với Rimbaud, song mối tình của Verlaine và Rimbaud nhanh chóng gặp phải nhiều khó khăn. Như lời Rimbaud nói, Verlaine là một người mềm yếu, ông không ngừng hành hạ vợ mình rồi lại cầu xin nàng tha thứ, một mặt ông qua lại với Rimbaud, mặt khác lại hứa hẹn với nàng. Đọc Người Điên, mình xót thương cho sự yếu mềm của Verlaine, nhưng cũng chẳng tài nào thông cảm với ông được, vì ông làm khổ những người yêu thương mình, cả gia đình ông lẫn Rimbaud. Mình thương Rimbaud, nhưng cũng không ủng hộ cách cậu đến với Verlaine. Mối quan hệ của họ hàm chứa quá nhiều mâu thuẫn và sự cực đoan, vậy nên đổ vỡ chắc chắn là điều không thể tránh khỏi.
Rimbaud và Verlaine cãi vã rất nhiều lần. Đôi lúc, họ nói chuyện và cố gắng thấu hiểu nhau, nhưng thứ tình yêu nồng nàn từng khiến họ ngất ngây như uống một ly rượu vang ấy giờ đây lại trở thành chất cồn giày vò họ. Rimbaud đâm dao vào tay Verlaine, Verlaine cầm súng lục bắn vào cậu.
Sau đó, Verlaine bị kết án hai năm tù. Rimbaud cố gắng rút đơn kiện nhưng vợ Verlaine đã tố cáo hai người có một tình bạn không bình thường.
Mình nghe nói trong cuộc đời sáng tác của các nhà văn, khi gặp phải những biến cố thì ngòi bút của họ thường sẽ thay đổi và thậm chí trở nên xuất thần. Khi ấy, sự đau khổ và tuyệt vọng đã chảy vào mực viết của Rimbaud, “Trong tuyệt vọng và nước mắt, cậu viết ra tập thơ vĩ đại nhất trong cuộc đời mình: “Một mùa địa ngục.” Cậu liều mạng xua đuổi những ký ức về khoảng thời gian bên cạnh Verlaine. Khoảng thời gian cực kỳ vui vẻ, lại thấm đẫm thương đau.”
Rimbaud và Verlaine cuối cùng cũng chấp nhận sự thật rằng họ sẽ không bao giờ giữ được một tình yêu vĩnh hằng.
Đến năm hai mươi tuổi, Rimbaud không còn sáng tác nữa, tài năng mà Verlaine từng hết lòng say đắm và tán thưởng cũng chẳng còn cơ hội được bộc lộ. Rimbaud từng báng bổ thánh thần, nhưng đến những năm cuối đời, cậu lại tìm đến tôn giáo với mong muốn nhận được sự cứu rỗi. Hành trình cuối đời của Rimbaud chỉ được Cận Sắc Ivy viết qua vài dòng ngắn ngủi, nhưng mình cứ nhớ mãi sự cô đơn và vẻ hoài niệm của cậu ấy.
“Cậu đi châu Phi, ở lại Abyssinia đã mười năm.
Cậu ngã bị thương, bị nhiễm trùng, cắt bỏ chân, đau đến mức không thể sống nổi.
Cậu đi theo tôn giáo, bắt đầu tin vào Thiên Chúa, cầu xin sự cứu rỗi.
Cậu cũng không muốn viết nữa. Linh hồn tự do cuối cùng được buông thả, đầu óc không còn vì yêu mà tức giận, tình nguyện biến mất ở phía cuối mặt trời.
Cậu thiết kế một cái cáng, thuê mười người đàn ông mang mình ra biển. Động vật ở sa mạc gào thét trong tiếng gió quanh quẩn bên tai. Chiếc cáng đơn giản chống đỡ thân thể gầy yếu của cậu mà đi qua các vùng đất cát, cho đến khi chạm được vào chân trời.
Cậu tìm kiếm giữa vùng đất màu vàng này một nơi gần với mặt trời nhất. Đó là ký hiệu cả đời cậu nương theo.
Trong lang thang, cậu hoài niệm một người.”
Người Điên rất ngắn, nhưng đây là một tác phẩm ấn tượng với mình. Và khi biết đây là câu chuyện được viết dựa trên chuyện tình có thật, mình lại càng xúc động hơn, bởi tình yêu đầy oan trái và giằng xé đến thế mà. Sức mạnh nào đã khiến Rimbaud và Verlaine có thể theo đuổi nó đầy đớn đau như vậy? Mình nghĩ mãi mà không hiểu, chỉ thấy rất buồn bã.
Quả thực là một truyện ngắn giản đơn mà tráng lệ.
Đánh giá: 4/5
