Phía Tây Không Có Gì Lạ: Cuốn tiểu thuyết viết cho những tâm hồn non nớt vô tình bị chiến tranh hủy hoại

Những cuốn sách lấy đề tài chiến tranh chưa bao giờ là dễ đọc. Với mình, Phía Tây Không Có Gì Lạ cũng không ngoại lệ. Một cuốn sách ngắn thôi, chưa đến 300 trang, nhưng mình lại mất gần cả tuần để đọc, và để ngẫm.

Erich Maria Remarque là một nhà văn lừng danh của nước Đức. Tác phẩm Phía Tây Không Có Gì Lạ đã đưa tên tuổi ông vụt sáng trên các diễn đàn văn chương. Các tác phẩm về sau này như Ba Người Bạn, Đường Về, Khải Hoàn Môn,... cũng góp phần không nhỏ trong việc khẳng định tài năng và danh tiếng của nhà văn. 

Lấy bối cảnh Thế chiến thứ nhất, Phía Tây Không Có Gì Lạ viết về những chàng trai vốn đang ngồi trên ghế nhà trường, lại bị chuyển thẳng ra mặt trận lúc cuộc chiến giữa các nước nổ ra. Họ chỉ là những người trẻ tuổi mới mười tám, đôi mươi, nhưng chiến tranh đã huỷ hoại họ cả về cơ thể lẫn tinh thần. Đạn bom chiến tranh cướp đi của họ một cơ thể lành lặn, lửa chiến trường làm tê dại tâm hồn những người lính. 

Câu chuyện được viết theo lời kể của nhân vật Paul Baumer, một thanh niên chỉ mới mười chín tuổi nhưng lại cùng bè bạn đi thẳng từ lớp học ra chiến trường. Bởi chính Remarque cũng đã từng là một người lính, cho nên sự tàn khốc của chiến tranh là điều nhà văn có thể hiểu và rõ hơn ai hết. Ông viết về những người lính Đức, những trận chiến với khí ngạt và lửa đạn từ phía quân thù. Ông viết về những người lính Nga, về những tù binh thua trận bị giữ lại, người chỉ còn da với xương, ánh mắt vô hồn. 

Kể cả khi Paul được về thăm nhà, ám ảnh chết chóc nơi mặt trận vẫn còn đó và khiến anh không ngừng cảm thấy bất an. Chiến tranh, chính là không biết kẻ còn người mất. Từng người, từng người một ngã xuống đều khiến chúng ta cảm thấy chạnh lòng. 

Một điều khiến mình thật sự thích ở tác phẩm này, chính là bên cạnh lát cắt chiến tranh, còn có lát cắt của tình cảm gia đình. Khi Paul gặp lại mẹ, với tình yêu mà mẹ dành cho anh, dù chỉ đơn giản là một lọ mứt dâu, dù là những điều nhỏ nhặt đến mức nào cũng làm cho mình xúc động. Và những người lính xa gia đình, được gặp lại vợ con là điều gì đó rất đỗi hạnh phúc, họ trân trọng từng giây, trân trọng từng khoảnh khắc được ở bên nhau. 

"Mặt trận hoàn toàn yên tĩnh, bản báo cáo chỉ ghi vẻn vẹn một câu: 'Phía Tây không có gì lạ.' Phải, chẳng có gì lạ, chỉ có một người vừa rời khỏi cuộc đời khi độ tuổi mới chớm đôi mươi."

Đến cuối cùng, khi từng người trong đại đội II ngã xuống, người ta mới thấy chiến tranh là điều vô nghĩa đến thế nào. Bằng tài văn chương của mình, Remarque đã bác bỏ mọi lời cổ xuý việc gia nhập quân ngũ, về chủ nghĩa anh hùng trong chiến tranh. Chính mình cũng bị thuyết phục khi đọc xong cuốn sách này. Đề tài chiến tranh là mảnh mảnh đất màu mỡ nhưng không hoàn toàn dễ khai thác, cho nên dù có những đoạn, những chương khiến mình cảm thấy khó hiểu, thậm chí là có chút khô khan. Thế nhưng mình sẵn lòng đọc chậm lại, ngẫm từng câu chữ, để có thể hiểu một cách trọn vẹn nhất về số phận của những con người đã vĩnh viễn bỏ mạng vì lửa đạn nơi chiến trường. 

Không quá chút nào khi Phía Tây Không Có Gì Lạ được xem như một trong những tiểu thuyết hay nhất viết về chiến tranh. Qua từng dòng văn mà Remarque viết nên, ngoài sự thảm khốc của lửa đạn chiến trường, người ta còn thấy được cả sự yêu đời và nhiệt huyết của tuổi trẻ, tình đồng đội giữa những con người cùng chung một nhiệm vụ. Đó không chỉ là chuyện kể về một cuộc chiến, mà còn là chuyện đời của những con người đã ngã xuống trên mặt trận, mà nói cách khác, là sự giải thoát nhẹ nhàng và thanh thản khỏi nơi gần với cái chết hơn là sự sống.

Đánh giá: 9/10

Cẩm Đình